Mặt trái của cơn sốt AI: Báo cáo cảnh báo "sóng thần" rác thải điện tử vào năm 2050

Cảnh báo về lượng rác thải công nghệ khổng lồ bị xem nhẹ

Làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang để lại một gánh nặng môi trường lớn hơn rất nhiều so với các ước tính trước đây. Theo báo cáo mới công bố từ tổ chức phi lợi nhuận Basel Action Network (BAN), lượng rác thải điện tử (e-waste) phát sinh từ hạ tầng phục vụ AI có nguy cơ biến thành một cuộc khủng hoảng môi trường nghiêm trọng nếu các chính phủ và doanh nghiệp công nghệ không sớm có biện pháp ứng phó.

Đến năm 2050, khối lượng phần cứng bị thải loại từ cơn sốt AI ước tính đủ để chất đầy 23 triệu container vận chuyển loại 40-foot. Nếu xếp nối tiếp nhau thành một hàng dài, số container rác thải này có thể quấn quanh Trái Đất tới 6 lần.

Hạ tầng trung tâm dữ liệu và "sóng thần" rác thải độc hại

Con số dự báo của BAN vượt trội so với các nghiên cứu trước đây là do các nhà nghiên cứu đã tính toán toàn diện toàn bộ hệ thống cơ sở hạ tầng phụ trợ cần thiết để vận hành các cụm máy chủ trong trung tâm dữ liệu, thay vì chỉ gói gọn ở các chip xử lý hay linh kiện máy tính đơn thuần. Cách tiếp cận mở rộng này phản ánh bức tranh chân thực hơn về lượng phế thải mà ngành công nghiệp AI thải ra môi trường.

Ông Jim Puckett, nhà sáng lập kiêm phụ trách chiến lược tại Basel Action Network, nhấn mạnh: "Các mô hình AI có thể tạo cảm giác vô hình, nhưng thực tế mỗi mô hình đều vận hành dựa trên một khối lượng khổng lồ phần cứng chuyên dụng tối tân. Nếu các công ty và chính phủ không bắt đầu lên kế hoạch cho cơn sóng thần rác thải mới này, quá trình xây dựng hạ tầng AI hiện nay có thể dẫn tới một cuộc khủng hoảng chất thải độc hại thảm khốc hơn nhiều so với những gì chúng ta đang chứng kiến".

Hiện nay, trong tổng số 68,3 triệu tấn rác thải điện tử phát sinh mỗi năm trên toàn thế giới, chỉ có chưa đầy một phần tư được thu gom và tái chế theo đúng quy chuẩn chính thức. Phần lớn phế phẩm công nghệ còn lại bị đẩy vào các chuỗi thu gom tự phát hoặc xử lý chui, nơi các hoạt động đốt và chôn lấp rác bừa bãi khiến người lao động cùng môi trường xung quanh phơi nhiễm trực tiếp với các chất cực độc như chì và crom.

Lỗ hổng pháp lý từ quốc gia dẫn đầu hạ tầng AI

Nguy cơ ô nhiễm từ rác thải phần cứng AI càng trở nên đáng lo ngại khi nhìn vào bức tranh quản lý chất thải toàn cầu. Mỹ hiện là quốc gia sở hữu số lượng trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới để phục vụ các tập đoàn công nghệ hàng đầu phát triển mô hình AI. Tuy nhiên, cho đến nay Mỹ vẫn chưa phê chuẩn Công ước Basel – hiệp ước quốc tế được thiết lập nhằm kiểm soát và hạn chế hoạt động vận chuyển, buôn bán chất thải nguy hại xuyên biên giới.

Sự thiếu vắng các cam kết ràng buộc quốc tế từ các quốc gia đầu tàu, kết hợp cùng chu kỳ nâng cấp phần cứng ngày càng ngắn để chạy đua huấn luyện mô hình mới, đang đặt ra thách thức rất lớn về tính bền vững cho toàn bộ ngành công nghiệp AI trong những thập kỷ tới.