Làn sóng xe tự hành bùng nổ mạnh mẽ năm 2026 nhờ mô hình nền tảng và rào cản gia nhập hạ thấp

Làn sóng phát triển xe tự hành (AV) thứ hai với quy mô lớn hơn đáng kể đang càn quét ngành giao thông vận tải trong năm 2026, được thúc đẩy trực tiếp từ những bước đột phá của các mô hình AI nền tảng (foundation models). Quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn đầu Trucks VC cho biết họ đã nhận được hồ sơ gọi vốn từ 81 startup xe tự hành mới tính từ đầu năm 2026 đến nay — tăng tới 2/3 so với năm trước và vượt qua cả cơn sốt đầu tư đỉnh điểm giai đoạn 2016 - 2017.

Theo ông Puneeth Meruva, thành viên hợp danh tại Trucks VC, động lực cốt lõi đằng sau sự bùng nổ này là bước chuyển dịch kỹ thuật từ các hệ thống dạng mô-đun "AV 1.0" sang "AV 2.0" — kiến trúc phần mềm đầu-cuối (end-to-end) dựa trên các mô hình nền tảng để chuyển hóa trực tiếp dữ liệu cảm biến đầu vào thành các thao tác điều khiển lái.

Bước chuyển dịch sang AV 2.0 và rào cản gia nhập ngày càng thấp

Trong nhiều năm, ngành công nghiệp xe tự hành luôn tìm kiếm một kiến trúc end-to-end có khả năng khái quát hóa mượt mà trên nhiều môi trường, điều kiện thời tiết và các tình huống hiếm gặp (edge cases). Các mô hình nền tảng, đặc biệt là những bản phát hành mã nguồn mở như Alpamayo của Nvidia hay các mô hình thị giác - ngôn ngữ - hành động (VLA) đa dụng của Qwen, đã cung cấp nền tảng kỹ thuật cần thiết để hiện thực hóa các hệ thống đó.

Nhờ khả năng khái quát hóa vượt trội hơn nhiều so với các ngăn xếp nhận thức (perception stacks) truyền thống, thời gian và lượng vốn cần thiết để khởi động một doanh nghiệp AV đã giảm mạnh. Meruva lưu ý rằng các startup đến gọi vốn tại Trucks VC hiện có thể triển khai hệ thống vận hành thực tế chỉ trong vòng vài tháng sau khi huy động được chưa đầy 1 triệu USD.

Dù các dự đoán ban đầu cho rằng các tân binh sẽ chủ yếu tập trung vào những môi trường khép kín ngoài đường công cộng như kho bãi, khai mỏ, nông nghiệp và xây dựng, ngày càng có nhiều đơn vị nhắm thẳng vào mảng vận hành robotaxi. Thay vì tham vọng mở rộng quy mô toàn cầu để đối đầu trực diện với những tên tuổi đã thành danh như Waymo, nhiều người chơi mới chọn chiến lược phục vụ các khu vực địa lý cụ thể hoặc những tuyến trung chuyển chuyên biệt.

Hàng loạt thương vụ lớn và bước tiến thương mại hóa

Hệ sinh thái tự hành và di chuyển thông minh nói chung đang phản ánh rõ nét đà tăng tốc này thông qua các dòng vốn khổng lồ cùng những liên minh sản xuất chiến lược:

• Bedrock Robotics đã huy động thành công 600 triệu USD trong vòng gọi vốn Series C do CapitalG và Emergence Capital đồng dẫn dắt, đưa định giá của startup công nghệ tự hành này lên mức 4,1 tỷ USD. Vòng gọi vốn còn có sự tham gia của Nvidia, Temasek, Bessemer Venture Partners, Quỹ Công nghệ Đổi mới Mỹ (USIT), cùng các nhà đầu tư hiện hữu gồm 8VC và Valor Equity Partners.
• Waymo và Toyota chính thức ký kết thỏa thuận sản xuất, theo đó Toyota sẽ xuất xưởng dòng xe điện bZ4X sẵn sàng tích hợp công nghệ tự hành (AV-ready) với hệ thống lái của Waymo tại nhà máy ở Nhật Bản. Mẫu xe này dự kiến sẽ được triển khai cho dịch vụ robotaxi tại Nhật Bản, Vương quốc Anh và các thị trường quốc tế khác, mở ra tiềm năng cấp phép công nghệ cho các dòng xe thương mại cá nhân.
• Kodiak AI ký hợp đồng thương mại có tính ràng buộc pháp lý đầu tiên trong lĩnh vực vận tải đường cao tốc không người lái, đảm bảo thỏa thuận cung cấp 75 xe tải hạng nặng tự hành cho hãng vận tải DTL Transport bắt đầu từ năm 2028.
• Re:Build, vườn ươm công nghiệp do cựu CEO mảng thương mại của Amazon Jeff Wilke đồng sáng lập, đã huy động được 2,1 tỷ USD trong vòng đầu tư do General Catalyst và Nhóm Đầu tư Chiến lược của JPMorganChase dẫn dắt nhằm mở rộng quy mô sản xuất công nghệ phần cứng trong nước.
• Rivian và Volkswagen Group mở rộng liên doanh trị giá 5,8 tỷ USD để phát triển trợ lý ảo AI trên ô tô. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Rivian nâng mục tiêu bàn giao xe năm 2026 lên tối thiểu 67.000 chiếc nhờ sức hút từ việc ra mắt mẫu xe R2.

Khi các mô hình thị giác - hành động được huấn luyện trước tiếp tục kéo giảm rào cản gia nhập, các nhà đầu tư mạo hiểm kỳ vọng làn sóng thành lập startup và các dự án triển khai tự hành thương mại tại các thị trường ngách sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ trong năm tới.