Quỹ "Nhận Thức Tình Huống" mất 35 tỷ USD: Khi CEO trẻ tuổi cùng những nhà đầu tư uy tín xếp hết bài vào AI

Một "tình huống" rất tồi tệ

Tên quỹ hedge là một bài học: Situational Awareness (Nhận Thức Tình Huống) được thành lập bởi Leopold Aschenbrenner, một cựu nhân viên OpenAI chưa tròn 25 tuổi, với phương châm rằng những người trong quỹ sẽ hiểu rõ thị trường hơn bất kỳ ai ở Wall Street. Thực tế thì quỹ không chỉ mất khiến thị trường "nhận thức" được sự kiện, mà còn tạo nên kỷ lục về thất bại lớn nhất trong lịch sử giao dịch tài chính hiện đại. Sau các tuần tồi tệ cho cổ phiếu công nghệ nhân tạo, Situational Awareness đã bán phần lớn hoặc toàn bộ danh mục cổ phiếu công khai cho Citadel của Ken Griffin, một trong những quỹ hedge lớn nhất thế giới.

Sự sụp đổ tính bằng con số

Sự sụp đổ của Situational Awareness tính theo tháng, không phải năm. Vào đầu tháng 7 năm 2026, quỹ được định giá 45 tỷ USD. Sau khi bán tài sản cho Citadel, giá trị còn lại chỉ là 10 tỷ USD — mất gần 80% trong vài tuần. Để hiểu rõ mức độ thảm họa này, cần nhìn vào kỷ lục trước đó: Archegos Capital Management đã mất 8 tỷ USD trong 10 ngày năm 2021. Situational Awareness vừa mất gấp ba lần con số đó.

Những cổ phiếu lớn nhất trong danh mục gồm Nebius Group, Sandisk, Micron Technology và CoreWeave — toàn bộ đều mất giá hơn 35% chỉ trong tháng. Quỹ chỉ có 8 nhân viên, trong đó chỉ 4 người là chuyên viên đầu tư chuyên nghiệp. Aschenbrenner đã đặt cược rất lớn vào một chiến lược đơn giản: đầu tư liều lĩnh vào cổ phiếu AI, rồi trở nên giàu có. Giải pháp "kỳ lạ" này đã không diễn ra đúng như kế hoạch.

Phía sau quỹ này là những tên tuổi đáng kính trong silicon valley: Patrick và John Collison (đồng sáng lập Stripe), Daniel Gross và Nat Freedman (lãnh đạo AI tại Meta), và thậm chí cả Jane Street — một hãng giao dịch Wall Street hiếm khi đầu tư vào các quỹ bên ngoài. Carl Shulman, người từng làm việc tại Clarium Capital của Peter Thiel, là giám đốc nghiên cứu của quỹ.

Làm thế nào người trẻ thuyết phục được những người sáng tạo?

Aschenbrenner xuất hiện như một thần đồng đầu tư. Ở tuổi 17, ông được Tyler Cowen — một nhà kinh tế tự do có ảnh hưởng lớn trong giới silicon valley — khen là "thiên tài kinh tế". Cowen thậm chí còn cấp cho cậu một khoản tài trợ từ Emergent Ventures. Năm 2021, Aschenbrenner tốt nghiệp Columbia University với danh hiệu valedictorian khi mới 19 tuổi, và ngay lập tức được nhận vào FTX Future Fund — bộ phận từ thiện của sàn giao dịch tiền mã hóa FTX. Ở đó, cậu làm việc cùng William MacAskill (triết gia đứng đầu phong trào Effective Altruism) và Avital Balwit (sau này trở thành Trưởng Văn phòng tại Anthropic).

Sau FTX, Aschenbrenner chuyển sang OpenAI với vai trò ở đội siêu căn chỉnh (superalignment team). Những bài luận của cậu về trí tuệ nhân tạo đã được xuất bản trên Works in Progress — tờ tạp chí được tài trợ bởi Stripe — và tuyên bố rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát sẽ đến vào năm 2027, rằng "các máy có thể suy nghĩ và lập luận", và rằng "các máy này sẽ vượt trội hơn nhiều sinh viên đại học vào năm 2025-26". Ivanka Trump, cựu Cố vấn Cao cấp Tổng thống, gọi bài viết này là "một bài đọc xuất sắc và quan trọng". Axios ca tụng nó là một "tổng hợp mắt mở rộng" của các cuộc trò chuyện high-level ở silicon valley.

Nhưng khi thị trường AI chuyển hướng, khi các cổ phiếu công nghệ giảm giá, chiến lược "đặt cược lớn, kiếm tiền lớn" đã sụp đổ hoàn toàn. Sự kiện này là một bài học về nguy hiểm của việc sử dụng "bằng chứng xã hội" để đánh giá những người dựa trên bạn bè của họ, chứ không phải kỹ năng thực tế — đây chính là lý do tại sao các nhà đầu tư Theranos cũng đã thua lỗ.