Nghiên cứu hai năm tại đại học: Sinh viên bị cấm dùng AI có kết quả học tập kém nhất

Thí nghiệm hai năm làm lung lay định kiến cấm AI trong giáo dục

Sau hai năm thử nghiệm trực tiếp trên giảng đường, Giáo sư luật Thibault Schrepel tại Đại học Vrije Universiteit Amsterdam (Hà Lan) đã đi đến một kết luận bất ngờ: nhóm sinh viên bị cấm hoàn toàn việc sử dụng AI luôn có thành tích xếp cuối bảng. Kết quả này buộc chính ông phải thừa nhận mình từng sai lầm khi cho rằng để sinh viên dùng AI mà không có hướng dẫn sẽ gây hại nhiều hơn mang lại lợi ích.

Nghiên cứu được triển khai trong khóa học "Luật về AI" (Law of AI), bắt đầu với 66 sinh viên vào năm 2024 và mở rộng lên 164 người vào năm 2025. Trong cả hai đợt, sinh viên được chia ngẫu nhiên thành ba nhóm và nhận cùng một bài tập: làm việc theo nhóm 4 đến 5 người trong 20 phút để cải thiện một điều khoản trong Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo của Liên minh châu Âu (EU AI Act). Tiêu chí chấm điểm dựa trên 4 yếu tố: nội dung chuyên môn, tính rõ ràng, tính cân xứng và tính đổi mới.

Nhóm không dùng AI cạn kiệt ý tưởng, nhóm tự do dùng công cụ gây bất ngờ

Cách thức phân chia ba nhóm thử nghiệm được thiết kế để đo lường cụ thể mức độ tác động của công nghệ:

• Nhóm 1 (Cấm AI): Hoàn toàn không được sử dụng ChatGPT.
• Nhóm 2 (Dùng tự do không kèm hướng dẫn): Nhận trực tiếp các đề xuất chỉnh sửa do ChatGPT tạo sẵn lồng vào văn bản và được tự do dùng tiếp công cụ, nhưng không được giảng viên hướng dẫn phương pháp.
• Nhóm 3 (Được đào tạo bài bản): Được hướng dẫn kỹ năng prompt engineering trong lĩnh vực pháp lý, cùng cách kiểm tra tính nhất quán và độ chính xác của các phản hồi từ AI.

Sau bài tập trên lớp, tất cả sinh viên làm bài kiểm tra trắc nghiệm và một bài thi về nhà (take-home exam) với yêu cầu chỉnh sửa một điều khoản khác của EU AI Act.

Kết quả ghi nhận nhóm cấm AI gặp hiện tượng mà GS Schrepel gọi là "cạn kiệt ý tưởng" (idea exhaustion). Chỉ sau 10 đến 15 phút, hầu hết các nhóm nhỏ đều cạn kiệt hướng tiếp cận mới; họ chủ yếu chỉ sửa câu từ cho mượt hoặc cắt giảm phần thừa, rất ít khi đưa ra được cải tiến pháp lý mang tính thực chất. Dù vậy, việc không có AI đã thúc đẩy sinh viên trong nhóm thảo luận sâu hơn với nhau.

Ở nhóm thứ hai, ban đầu sinh viên chấp nhận các gợi ý từ ChatGPT một cách thiếu phản biện chỉ vì chúng "nghe xuôi tai hơn". Họ thay thế các thuật ngữ pháp lý cốt lõi như "shall" hay "individual" bằng từ AI gợi ý mà không hiểu hệ quả pháp lý, thậm chí giữ lại ít nhất một thuật ngữ sai lệch hoặc không liên quan. Tuy nhiên, bất ngờ xảy ra ở bài thi chính thức: nhóm này không lặp lại các lỗi trên lớp và đạt điểm nhỉnh hơn nhóm bị cấm AI. Schrepel nhận định rằng sinh viên đã tự học và phát hiện điểm yếu của AI qua quá trình tự trải nghiệm khi bài tập có gắn liền với điểm số thực tế.

Nhóm thứ ba – nhóm được đào tạo – thể hiện sự tương tác qua lại thực chất với AI, liên tục thử nghiệm các cách diễn đạt và đi sâu vào bản chất vấn đề. Năm 2024, nhóm này dẫn đầu vượt trội ở bài thi về nhà. Tuy nhiên, sang năm 2025, khoảng cách điểm số giữa các nhóm thu hẹp đáng kể và đạt mức tương đương nhau. Nguyên nhân được cho là sinh viên ngày càng quen thuộc và dùng AI phổ biến trong đời sống hàng ngày, khiến lợi thế từ các buổi đào tạo kỹ năng thuần túy trên lớp giảm dần. Điểm số chung cuộc không thay đổi qua hai năm: nhóm bị cấm AI luôn đứng cuối.

Thách thức cho chính sách giáo dục và những dữ liệu trái chiều

Từ kết quả nghiên cứu, GS Thibault Schrepel khuyến nghị các trường đại học nên từ bỏ lệnh cấm hoàn toàn, thay vào đó tạo điều kiện cho giảng viên thử nghiệm và đầu tư đào tạo kỹ năng AI cho đội ngũ giảng dạy. Ông cũng đề xuất xem xét lại mô hình luận văn thạc sĩ truyền thống: những phần chỉ đơn thuần là tổng quan tài liệu (literature review) không còn nhiều giá trị vì AI có thể xử lý trong vài phút; thay vào đó, các chương trình cần chuyển hướng sang nghiên cứu thực nghiệm hoặc ứng dụng thực tế.

Quan điểm của Schrepel đi ngược lại chính sách của một số trường đào tạo luật danh tiếng. Đơn cử như Trường Luật thuộc Đại học California, Berkeley (UC Berkeley Law) hiện cấm sinh viên dùng AI trong hầu hết các bài làm có chấm điểm, với lập luận rằng luật sư tương lai cần rèn luyện tư duy cốt lõi trước khi dùng công cụ hỗ trợ.

Dù vậy, tác giả cũng thẳng thắn thừa nhận các giới hạn: quy mô mẫu chưa lớn, sinh viên học luật AI có thể am hiểu công nghệ hơn mặt bằng chung, và khó kiểm soát mức độ can thiệp của AI trong các bài thi về nhà. Vấn đề này tương đồng với các nghiên cứu quy mô lớn khác:

• Nghiên cứu của UC Berkeley trên hơn 500.000 điểm số cho thấy tỷ lệ điểm A ở các môn nặng về viết luận và lập trình tăng 13% sau khi ChatGPT ra mắt đối với bài làm không giám sát, nhưng các kỳ thi có giám sát không ghi nhận chuyển biến này.
• Nghiên cứu theo dõi dài hạn trên 26.000 học sinh K-12 tại miền Trung Trung Quốc chỉ ra AI giúp nâng điểm bài tập về nhà nhưng khiến điểm thi rớt tới 24% khi học sinh lạm dụng công cụ để thay thế hoàn toàn tư duy độc lập.