Ngân sách AI doanh nghiệp đối mặt với "phép thử thực tế" năm 2027 khi chi phí tính toán tăng vọt

Chi phí hạ tầng leo thang và mô hình định giá khó lường

Theo báo cáo công bố ngày 21/10 của công ty nghiên cứu thị trường Forrester, trí tuệ nhân tạo (AI) được dự báo sẽ chiếm khoảng 20% tổng chi tiêu công nghệ của các doanh nghiệp vào năm 2027. Mặc dù con số này bao gồm cả các khoản đầu tư hạ tầng từ phía các nhà cung cấp công nghệ thay vì ám chỉ mọi doanh nghiệp trung bình sẽ dành 1/5 ngân sách cho AI, nó vẫn nhấn mạnh một sự chuyển dịch tài chính khổng lồ trong toàn ngành.

Nhận định về áp lực ngân sách mà các Giám đốc Thông tin (CIO) đang phải đối mặt, chuyên gia phân tích Brian Hopkins của Forrester lưu ý rằng hầu hết sự tăng trưởng chi tiêu này được thúc đẩy bởi hạ tầng và năng lực tính toán — bao gồm máy chủ, chip, dịch vụ đám mây, quyền truy cập mô hình nền tảng và phí thuê bao phần mềm.

AI tạo sinh (Generative AI) cũng đang thay đổi cách thức mua sắm phần mềm doanh nghiệp. Theo truyền thống, các tổ chức có thể dự báo chi phí ứng dụng hàng năm và lập ngân sách tương ứng. Tuy nhiên, AI tạo sinh và các đại lý tự trị (autonomous agents) đã phá vỡ tính dự báo này bằng cách áp dụng mô hình tiêu thụ dựa trên token, phí theo mức sử dụng và hệ thống tín chỉ (credits). Chi phí vận hành một đại lý AI hiện nay biến động dựa trên độ phức tạp của tác vụ và năng lực tính toán thô cần thiết để thực thi nó.

Doanh nghiệp lấy nguồn vốn từ đâu — và đâu là nơi không nên cắt giảm

Để thích ứng với chi phí AI ngày càng tăng trong bối cảnh chi tiêu phần mềm doanh nghiệp tăng trưởng chậm hơn lạm phát, các tổ chức đang tìm cách tiết kiệm trong các hoạt động IT khác. Nhiều công ty đang yêu cầu giảm giá các hợp đồng dịch vụ IT bên ngoài, với lập luận rằng các nhà cung cấp dịch vụ nên chia sẻ lợi ích hiệu quả có được nhờ AI. Ngoài ra, các doanh nghiệp đang đưa các chức năng phát triển phần mềm, hỗ trợ và dịch vụ khách hàng trở lại nội bộ (in-house) để giảm chi phí bên thứ ba.

Tuy nhiên, ông Hopkins cảnh báo không nên cắt giảm chi tiêu ở các lĩnh vực trọng yếu:

• An ninh mạng (Cybersecurity): Việc trì hoãn đầu tư bảo mật thường xuyên xảy ra do bộ phận này bị coi là trung tâm chi phí. Tuy nhiên, rủi ro đang leo thang nhanh chóng khi các tác nhân độc hại sử dụng đại lý AI để quét và khai thác lỗ hổng ở quy mô chưa từng có.
• Hạ tầng cốt lõi cũ (Legacy Core Infrastructure): Các quyết định hiện đại hóa hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) lâu đời, chi phí cao và các nền tảng như Salesforce thường xuyên bị trì hoãn. Những nhu cầu hạ tầng chưa được giải quyết này hiện đang xung đột trực tiếp với chi phí AI đang tăng cao.

Đối mặt với "Thuế niềm tin" và định nghĩa lại ROI

Việc áp dụng AI tác nhân (agentic AI) trong doanh nghiệp đi kèm với những chi phí vận hành ẩn mà Forrester gọi là "thuế niềm tin" (trust tax). Triển khai các đại lý tự trị hiếm khi đơn giản như việc tự động hóa một tác vụ. Các tổ chức phải lập ngân sách cho việc kiểm thử và red-teaming (diễn tập tấn công giả định), xây dựng rào chắn bảo vệ (guardrails), triển khai giám sát liên tục, duy trì danh mục quản trị tập trung và xác minh danh tính đại lý khi tương tác với đối tác hoặc khách hàng bên ngoài.

Hopkins cũng nhấn mạnh rằng các lãnh đạo doanh nghiệp thường tính toán sai lợi nhuận tài chính (ROI) của AI khi chỉ tập trung chủ yếu vào việc tăng năng suất ngắn hạn. Forrester phân loại kết quả tài chính của AI theo ba mốc thời gian:

1. Năng suất (Ngắn hạn): Đo lường thời gian tiết kiệm được cho các tác vụ định kỳ, chẳng hạn như viết email cho khách hàng hoặc giải quyết các phiếu hỗ trợ. Dù dễ theo dõi và thường được báo cáo, nhưng việc tăng năng suất đơn thuần có tác động thấp hơn đáng kể đến kết quả kinh doanh cuối cùng.
2. Sự gắn kết (Trung hạn): Cải thiện tương tác với khách hàng và nhân viên để giao dịch dễ dàng hơn, nâng cao sự hài lòng của khách hàng và tăng tần suất tương tác.
3. Chuyển đổi (Dài hạn): Tái tư duy các quy trình kinh doanh, đẩy nhanh tiến độ bàn giao sản phẩm, tạo ra các dòng doanh thu mới hoặc thâm nhập thị trường trước đối thủ để đảm bảo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Ưu tiên đầu tư cho sự phân hóa 2028–2029

Để nắm bắt giá trị dài hạn, Forrester khuyến nghị các CIO tập trung vào ba ưu tiên đầu tư cốt lõi: bảo mật, dữ liệu và nền tảng AI. Thay vì trì hoãn việc áp dụng cho đến khi cả ba trụ cột này hoàn thiện, các tổ chức nên thiết lập một chiến lược AI gắn liền trực tiếp với các chỉ số kinh doanh rõ ràng — ví dụ như một công ty năng lượng liên kết việc triển khai AI với các mục tiêu hiệu suất như chi phí trên mỗi thùng dầu, hiệu quả sản xuất và an toàn lao động.

Khi các doanh nghiệp bước vào năm 2027 đầy thách thức, các công ty sẽ cần quản trị chặt chẽ, kỷ luật vận hành tài chính đám mây (FinOps) và các biện pháp kiểm soát rõ ràng đối với quyền truy cập của đại lý AI. Hopkins dự báo một sự phân hóa ngày càng lớn: các tổ chức coi AI chỉ là một công cụ năng suất cơ bản có khả năng sẽ rút lui khi chi phí tăng lên, trong khi các công ty nhắm mục tiêu chiến lược vào sự gắn kết và chuyển đổi kinh doanh sẽ đảm bảo được nguồn vốn duy trì. Tác động tài chính đầy đủ của sự phân hóa thị trường này dự kiến sẽ trở nên rõ rệt trong giai đoạn 2028–2029.