Cảnh báo làn sóng thổi phồng AI: Chiêu bài thương mại phía sau những "bước đột phá"

Ảo giác về tốc độ và chiêu bài định hướng dư luận

Thời gian qua, thị trường công nghệ liên tục đón nhận hàng loạt tuyên bố giật gân: từ việc mô hình AI có khả năng tự tấn công an ninh mạng, giải quyết những bài toán hóc búa, cho đến viễn cảnh về một siêu trí tuệ nhân tạo có thể tự nâng cấp. Tuy nhiên, giới chuyên gia độc lập đang gióng lên hồi chuông cảnh báo rằng phần lớn những câu chuyện này mang tính cường điệu hóa nhiều hơn là thực tế.

Bà Timnit Gebru, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu AI Phân tán (DAIR), cùng Giáo sư Ngôn ngữ học Emily M. Bender thuộc Đại học Washington, chỉ ra rằng các công ty công nghệ có động cơ thương mại rất lớn trong việc tâng bốc năng lực của mô hình. Bằng cách tạo ra vẻ ngoài khẩn trương và ảo giác rằng công nghệ đang phát triển ngoài tầm kiểm soát, doanh nghiệp vừa thu hút dòng vốn đầu tư khổng lồ, vừa đánh lạc hướng các nhà hoạch định chính sách cũng như công chúng khỏi những vấn đề cốt lõi.

Bức tranh thực tế đằng sau các chiến dịch truyền thông rầm rộ

Khi các chuyên gia kỹ thuật có đủ thời gian thẩm định lại các sự kiện từng được truyền thông săn đón rầm rộ, bản chất câu chuyện thường rất khác so với những gì công ty tuyên bố. Đằng sau những bước tiến được tung hô, các hệ thống AI thương mại vẫn bộc lộ nhiều điểm yếu sơ đẳng.

Điển hình là Meta gần đây đã chứng kiến trợ lý Muse vượt qua ChatGPT để dẫn đầu bảng xếp hạng App Store tại Mỹ, tạo cú hích giúp cổ phiếu Meta có tháng tăng trưởng tốt nhất trong 13 năm. Tuy nhiên, ngay sau đó, Muse bị phát hiện dính một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng (zero-day), đồng thời bị nền tảng thương mại điện tử Amazon thẳng tay chặn quyền mua sắm tự động.

Tâm lý thị trường hiện nay cũng bị giằng xé giữa kỳ vọng và hoang mang. Phóng viên kinh tế trưởng Ben Casselman của tờ The New York Times đã tóm gọn tình thế tiến thoái lưỡng nan này: "Nếu AI thành công, nó có thể xóa sổ việc làm của chúng ta. Còn nếu AI thất bại, toàn bộ nền kinh tế sẽ sụp đổ, quỹ hưu trí nổ tung, và bạn vẫn có thể mất việc". Bất chấp rủi ro đó, cuộc đua phần cứng vẫn diễn ra khốc liệt: nhà sản xuất chip AMD vừa chính thức trở thành doanh nghiệp thứ 12 chạm mốc vốn hóa 1.000 tỷ USD nhờ doanh số bán chip AI tăng vọt, đẩy giá cổ phiếu tăng hơn 180% trong năm nay.

Cuộc giằng co về luật chơi toàn cầu và rào cản hạ tầng

Trước làn sóng phát triển mất kiểm soát, áp lực pháp lý bắt đầu gia tăng từ nhiều phía:

• Đề xuất cơ quan giám sát quốc tế: 22 quốc gia đã cùng lên tiếng kêu gọi thành lập một tổ chức toàn cầu mới nhằm giám sát AI, yêu cầu bắt buộc thử nghiệm an toàn trước khi triển khai diện rộng và áp dụng các tiêu chuẩn chung. Đáng chú ý, hai cường quốc công nghệ lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc đều không tham gia tuyên bố này.
• Phản ứng từ Thung lũng Silicon: OpenAI nhanh chóng đưa ra đề xuất riêng về bộ tiêu chuẩn an toàn AI toàn cầu, đồng thời vận động hành lang để Mỹ giữ vai trò dẫn dắt sáng kiến quốc tế này, tránh rơi vào tay các hiệp ước đa phương độc lập.
• Rào cản vật lý tại các địa phương: Không chỉ vướng mắc về luật pháp, hạ tầng AI đang vấp phải bức tường tài nguyên. Bang Texas đã quyết định tạm dừng cấp phép cho các trung tâm dữ liệu mới để chờ kết quả kiểm toán lưới điện, trong khi California vừa thông qua luật mới siết chặt mức tiêu thụ điện và nguồn nước của các cơ sở điện toán đám mây.