Startup khai thác tiểu hành tinh AstroForge trao quyền điều khiển tàu vũ trụ cho AI Solo

AI transformer trực tiếp điều khiển tàu vũ trụ sâu

Startup khai thác khoáng sản tiểu hành tinh AstroForge vừa công bố hệ thống phần mềm điều khiển tự hành mang tên "Solo", được xây dựng dựa trên kiến trúc mô hình transformer nội bộ. Công nghệ này được thiết kế để trao toàn quyền xử lý tình huống cho tàu vũ trụ khi hoạt động ngoài không gian sâu, thay vì phải phụ thuộc vào các mệnh lệnh truyền trực tiếp từ Trái Đất.

Theo kế hoạch, AstroForge sẽ thử nghiệm Solo trên tàu vũ trụ DeepSpace-2 vào cuối năm 2026 trong chế độ "chạy ngầm" (shadow mode), cùng chuyến bay lên Mặt Trăng của Intuitive Machines. Sau đó, công ty dự kiến phóng tàu vũ trụ tự hành hoàn toàn đầu tiên vào năm 2027 trên tên lửa của Stoke Space, trong một nhiệm vụ do NASA hỗ trợ nhằm thu thập dữ liệu khoa học về Mặt Trời.

Kiến trúc phần mềm Solo và canh bạc "nói không với radio"

Hệ thống Solo được xây dựng gồm nhiều tầng: các thuật toán điều khiển truyền thống, các mô hình phụ trợ được huấn luyện trên dữ liệu thử nghiệm của từng hệ thống con (như phát điện hay dẫn đường), và một tầng trí tuệ tổng thể thu nhận tín hiệu từ khoảng 2.500 cảm biến trên tàu.

Armand Awad, Trưởng bộ phận phần mềm bay của AstroForge, cho biết mục tiêu của Solo là tự động phát hiện và xử lý sự cố. Ví dụ, nếu phi thuyền bị mất phương hướng trong không gian, hệ thống có thể đối chiếu sự cố điện áp bất thường với lỗi ở cảm biến định vị sao (star tracker) và tự đưa ra giải pháp khắc phục, chẳng hạn như tự khởi động lại thiết bị lỗi.

Nhà đồng sáng lập kiêm CEO Matthew Gialich khẳng định công ty không tham vọng tạo ra trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), mà chỉ hướng tới khả năng tự hành trong phạm vi giới hạn dựa trên dữ liệu cảm biến đầu vào. Đáng chú ý, Gialich đặt mục tiêu đầy mạo hiểm cho chuyến bay Autonomy-1 vào năm 2027: loại bỏ hoàn toàn các thiết bị thu sóng vô tuyến từ Trái Đất để buộc tàu vũ trụ phải hoàn toàn tự lực cánh sinh.

Lối đi tắt giải bài toán hạ tầng hàng trăm triệu USD

Động thái chuyển hướng sang AI của AstroForge xuất phát từ bài học đắt giá trong quá khứ. Được thành lập vào năm 2022 và đã huy động được 56 triệu USD tiền vốn đầu tư mạo hiểm, startup này từng phóng hai mẫu thử nghiệm nhưng đều gặp trục trặc kỹ thuật. Năm 2025, tàu vũ trụ Odin tiến vào không gian sâu nhưng công ty gần như không thể duy trì kết nối do số lượng ăng-ten kích thước lớn trên Trái Đất rất hạn chế và khung giờ liên lạc quá ngắn.

Đối với các cơ quan vũ trụ lớn như NASA, các nhiệm vụ xa như OSIRIS-REx từng cần tới 100 kỹ sư túc trực điều khiển cho mỗi ca làm việc 8 tiếng. CEO Matthew Gialich chia sẻ rằng việc tự xây dựng mạng lưới trạm ăng-ten mặt đất toàn cầu sẽ tiêu tốn khoảng 200 triệu USD – con số bất khả thi với một startup. Do đó, việc tích hợp mô hình transformer trực tiếp lên phần cứng tàu vũ trụ được xem là giải pháp khả dĩ nhất để giải quyết bài toán vận hành ngoài không gian sâu.