Hải quân Mỹ đổi cách mua sắm công nghệ: Ưu tiên startup AI, robot và điện toán biên

Hải quân Mỹ phát tín hiệu đón đầu làn sóng startup công nghệ

Bộ Hải quân Mỹ đang đẩy mạnh nỗ lực đơn giản hóa quy trình mua sắm nhằm thu hút các công ty công nghệ và quỹ đầu tư mạo hiểm. Justin Fanelli, Giám đốc Công nghệ (CTO) của Bộ Hải quân Mỹ, cho biết lực lượng này đang rũ bỏ cơ chế hành chính rườm rà vốn bị ví như "mớ bòng bong" để chuyển sang mô hình phễu lọc tinh gọn, nơi những giải pháp hiệu quả từ khối thương mại sẽ được tích hợp nhanh chóng vào hệ thống vận hành.

Thay vì tự rót vốn cho các nghiên cứu ban đầu từ giai đoạn hạt giống đến Series B như trước, Hải quân Mỹ chọn phương án "đồng đầu tư" cùng vốn tư nhân: để thị trường tự nuôi dưỡng và hoàn thiện sản phẩm, sau đó quân đội sẽ tham gia mua sắm ở giai đoạn trưởng thành, chủ yếu là các doanh nghiệp từ Series D đến Series F. Động thái này giúp lực lượng tận dụng được tốc độ đổi mới của thung lũng Silicon mà không phải gánh chịu toàn bộ rủi ro R&D ban đầu.

Loạt hợp đồng thực chiến và 5 mũi nhọn công nghệ

Để chứng minh cho sự thay đổi trong cách tiếp cận, Hải quân Mỹ đã liên tục chốt các hợp đồng thương mại lớn thời gian qua. Nổi bật nhất là khoản ngân sách 562 triệu USD được trao gần đây cho chương trình MQ-25 Stingray – mẫu drone tiếp nhiên liệu tự hành giúp mở rộng tầm hoạt động cho phi đội tiêm kích hạm trên tàu sân bay.

Ở mảng tự động hóa và AI, Hải quân đưa robot của Gecko Robotics vào thay thế con người thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra nguy hiểm trên thân tàu; ứng dụng nền tảng của Domino Data Lab để vận hành toàn bộ đường ống máy học (ML pipeline); và mua phần cứng điện toán biên từ Armada – gồm các máy chủ đóng gói sẵn trong container chuyên dụng để triển khai trên tàu chiến hoặc tiền tuyến. Đặc biệt, lực lượng này đã hủy bỏ dự án camera hạm đội kéo dài nhiều năm của một nhà thầu quốc phòng truyền thống để chuyển sang dùng camera thương mại kết hợp phần mềm từ Applied Intuition, giúp rút ngắn tiến độ tới gần 4 năm.

Cùng với các thương vụ trên, CTO Justin Fanelli cũng công bố tài liệu nội bộ về 5 nhóm công nghệ ưu tiên hợp tác trong những năm tới:

1. AI ứng dụng (Applied AI): Tập trung vào máy học và phần mềm dạng tác tử (agentic software) phục vụ việc hợp nhất dữ liệu cảm biến, hỗ trợ khóa mục tiêu, điều khiển hành vi tự hành và tác chiến không gian mạng thuần phần mềm.
2. Khoa học thông tin lượng tử: Ứng dụng công nghệ lượng tử vào dẫn đường độc lập, liên lạc an toàn và mật mã học thay vì tự phát triển phần cứng lượng tử riêng.
3. Mạng tiên tiến (Advanced networking): Truyền tải dữ liệu an toàn trong các môi trường khắc nghiệt, kết nối chập chờn hoặc bị gây nhiễu trên biển.
4. Tác chiến phổ điện từ: Công nghệ cảm biến và quản lý phổ sóng có khả năng tự thích ứng linh hoạt trong môi trường tranh chấp.
5. Kỹ thuật số và tương thích hệ thống: Ứng dụng API mở, kỹ thuật hệ thống dựa trên mô hình và kiến trúc Zero-Trust nhằm giúp các hệ thống tàu chiến kết nối đồng bộ mà không cần tùy biến phức tạp.

Thách thức rào cản ngân sách trong cỗ máy 150 tỷ USD

Dù Hải quân Mỹ chi tiêu khoảng 150 tỷ USD mỗi năm, phần lớn nguồn tiền vẫn chảy qua các kênh nhà thầu truyền thống. Để các giải pháp công nghệ mới chen chân vào được, các quyết định mua sắm hiện được giao cho một hội đồng lựa chọn nguồn cung (source selection committee) tinh gọn nhằm đánh giá dựa trên năng lực thực tế, hạn chế các tầng nấc phê duyệt trung gian.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với các startup AI và robot khi bước chân vào lĩnh vực quốc phòng không nằm ở mặt kỹ thuật mà là chu kỳ ngân sách. Quy hoạch chi tiêu của quân đội thường kéo dài nhiều năm. Một công cụ mới dù hoạt động xuất sắc cũng sẽ nhanh chóng bị cắt kinh phí sau 1-2 năm thử nghiệm nếu nó không trực tiếp thay thế hoặc loại bỏ được một khoản chi cũ mà Hải quân đang phải trả. Bản định hướng công nghệ lần này đóng vai trò như một tín hiệu dẫn đường để các nhà sáng lập và giới đầu tư mạo hiểm định hình sản phẩm, chuẩn bị sẵn sàng cho các hợp đồng thực tế trong tương lai.