Sam Altman, Elon Musk và Dario Amodei bất ngờ đồng thuận: Cần "hãm phanh" cuộc đua AI

Cái bắt tay hiếm hoi giữa các kình địch công nghệ

Ba nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong làn sóng trí tuệ nhân tạo hiện nay – Sam Altman (CEO OpenAI), Dario Amodei (CEO Anthropic) và Elon Musk (nhà sáng lập xAI) – vừa tạo nên một sự đồng thuận hiếm thấy khi cùng công khai kêu gọi làm chậm lại đà phát triển AI. Động thái này xuất hiện trong bối cảnh các nhà nghiên cứu và nhân viên tại nhiều phòng lab AI hàng đầu thế giới đồng loạt bày tỏ lo ngại về nguy cơ AI tiên tiến có thể vượt ngoài tầm kiểm soát và đe dọa sự tồn vong của loài người.

Lời cảnh báo từ những người trực tiếp tạo ra công nghệ lập tức làm dấy lên làn sóng tranh luận gay gắt giữa giới học thuật, các cơ quan lập pháp và giới đầu tư trên toàn cầu.

Đề xuất giám sát độc lập và phản ứng từ chính giới

Dù có chung mối lo ngại, cách tiếp cận của mỗi nhà lãnh đạo công nghệ lại mang những sắc thái khác nhau:

• Dario Amodei kêu gọi thiết lập các cơ chế thanh tra, giám sát độc lập và ban hành những bộ quy tắc bắt buộc áp dụng trên toàn ngành.
• Sam Altman nhấn mạnh sự cần thiết của việc điều chỉnh nhịp độ ("pacing") phát triển cho an toàn hơn, nhưng khẳng định không nên dừng hẳn việc nghiên cứu.
• Elon Musk công khai thể hiện sự ủng hộ trên mạng xã hội X với lời khẳng định ngắn gọn: "Dario nói đúng".

Động thái đồng loạt này ngay lập tức khiến cổ phiếu của các doanh nghiệp liên quan đến AI trên thị trường chứng khoán đồng loạt sụt giảm. Trong khi đó, phản ứng tại Washington lại xuất hiện nhiều chia rẽ sâu sắc. Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Ruben Gallego ví von trên kênh CNN: "Tiến sĩ Frankenstein đang báo cho chúng ta biết con quái vật đang trốn thoát; hãy giúp ngăn chặn điều này".

Ngược lại, Donald Trump lại hạ thấp các nguy cơ hiện sinh từ AI và cho rằng ưu tiên số một hiện nay là chiến thắng trong cuộc đua công nghệ với Trung Quốc. Chủ tịch Hạ viện Mỹ cũng tuyên bố Quốc hội sẽ không vội vàng đi đầu trong việc ban hành quy định siết chặt AI, bất chấp việc các nghị sĩ đảng Dân chủ đang ráo riết thúc đẩy những khuôn khổ pháp lý mới trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Bức tranh địa chính trị và những rủi ro thực tế đang lan rộng

Ở quy mô toàn cầu, các bên nhìn nhận lời kêu gọi "hãm phanh" này dưới những lăng kính rất khác nhau. Truyền thông nhà nước Trung Quốc lập tức phản pháo, chỉ trích các phát biểu từ những nhà sáng lập Mỹ là một chiến thuật mang tư duy "Chiến tranh Lạnh" nhằm kìm hãm đối thủ. Cùng lúc đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề xuất tăng cường hợp tác phát triển AI mã nguồn mở trong khối các nước BRICS, dù cơ quan an ninh của Bắc Kinh cũng đưa ra cảnh báo về những rủi ro của AI đối với an ninh quốc gia.

Song song với cuộc tranh luận về nguy cơ hủy diệt mang tính lý thuyết, hàng loạt bài toán an toàn và pháp lý thực tế do AI gây ra đang tạo áp lực lớn lên xã hội:

• Tác tử AI (AI agents) tự động hóa đặt hệ thống tư pháp vào thế khó khi luật pháp hiện hành chưa có cơ chế quy trách nhiệm rõ ràng cho các hành vi độc lập của máy móc.
• Phần cứng và xe tự lái bắt đầu đối mặt với các tình huống nhạy cảm: một chiếc taxi tự hành Waymo gần đây đã phải tự động tấp vào lề và kích hoạt báo động cho cảnh sát sau khi phát hiện hành khách là trẻ vị thành niên mang theo súng trường tự chế (ghost gun).
• Vấn đề bản quyền dữ liệu tiếp tục leo thang khi Meta vừa phải đối mặt với các vụ kiện mới vì cáo buộc sử dụng trái phép hình ảnh của người dùng trên Facebook và Instagram để đào tạo các tính năng cho kính thông minh.

Sự kiện ba "ông lớn" của Thung lũng Silicon đồng loạt thừa nhận rủi ro cho thấy cuộc đua phát triển mô hình lớn đã tiến đến giai đoạn mà chính những người trong cuộc cũng không còn dám chắc chắn về khả năng kiểm soát sản phẩm của mình.