Kêu gọi làm chậm phát triển AI: Lá chắn an toàn hay "liên minh độc quyền" của các ông lớn?

Đề xuất xin miễn trừ chống độc quyền để "hãm phanh" AI

CEO Anthropic Dario Amodei mới đây đã lên tiếng kêu gọi các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu và chính phủ cùng phối hợp làm chậm tốc độ phát triển các mô hình AI đỉnh cao (frontier AI) vì lý do an toàn. Để thực hiện điều này một cách hợp pháp, ông Amodei đề xuất các cơ quan quản lý cấp quyền miễn trừ luật chống độc quyền (antitrust exemptions) cho nhóm doanh nghiệp dẫn đầu. Ý kiến này nhanh chóng nhận được sự đồng thuận từ các nhân vật tầm cỡ như Sam Altman (OpenAI) và Elon Musk.

Tuy nhiên, động thái trên không nhận được sự đồng thuận từ toàn ngành. Thay vì xem đây là bước đi nhân đạo vì an toàn nhân loại, nhiều chuyên gia, lãnh đạo công nghệ và chính khách cho rằng đây là chiêu bài tinh vi nhằm dựng rào cản thị trường, kìm hãm mô hình mở và củng cố vị thế độc quyền của nhóm Big AI.

Đối thủ chỉ trích "cartel trá hình", giới mã nguồn mở phản pháo

Phản ứng gay gắt nhất đến từ Aidan Gomez, đồng sáng lập kiêm CEO của Cohere. Trong một bài viết chi tiết, Gomez ủng hộ việc đánh giá độc lập các hệ thống AI mạnh, nhưng thẳng thừng gọi đề xuất của Anthropic là "sói đội lốt cừu" và là "một liên minh cartel đội lốt danh nghĩa khác".

Theo Gomez, nếu đề xuất được thông qua, một nhóm nhỏ các phòng nghiên cứu AI thống trị sẽ nắm quyền đặt ra tiêu chuẩn chung, buộc mọi nhà phát triển khác trên thế giới phải tuân thủ. Đề xuất này sẽ dựng lên những rào cản gia nhập thị trường khổng lồ: yêu cầu năng lực tính toán cực lớn, hạ tầng giám sát liên tục, các tổ chức an toàn chuyên trách và mối quan hệ chặt chẽ với chính phủ. Gomez chỉ trích tiêu chuẩn của Anthropic khi định nghĩa rủi ro theo quy mô mô hình, đồng nghĩa chỉ những công ty sở hữu hệ thống lớn nhất mới có quyền phán xét rủi ro. Ông cũng cảnh báo các lo ngại giả định về siêu trí tuệ đang làm lu mờ hiểm họa trước mắt, chẳng hạn công cụ sao chép giọng nói giá rẻ hiện đã có thể vét sạch tài khoản ngân hàng chỉ trong vài phút.

Đồng quan điểm, kỹ sư học máy Niels Rogge từ Hugging Face gọi những tuyên bố từ các ông lớn là điều "ngớ ngẩn kỳ lạ". Rogge nhận định Amodei thực chất đang lo ngại sự trỗi dậy của các mô hình mở từ Trung Quốc như DeepSeek hay Z.ai, từ đó tìm cách hạn chế mô hình mã nguồn mở (open-weight) nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh. Theo Rogge, các mô hình ngôn ngữ lớn hiện tại còn cách rất xa nguy cơ đe dọa sự tồn vong của con người, và chính tính minh bạch của mã nguồn mở mới là yếu tố cốt lõi giúp phòng thủ trước các nguy cơ bảo mật.

Ở góc độ cơ quan quản lý, David Sacks, phụ trách mảng AI và tiền số của Nhà Trắng kiêm nhà đầu tư mạo hiểm, chỉ ra rằng OpenAI và Anthropic hiện nắm thế độc quyền kép (duopoly) về trí tuệ nhân tạo đỉnh cao. Ông cho rằng nếu cảm thấy các mô hình chưa công bố quá nguy hiểm, hai công ty này hoàn toàn có thể tự nguyện dừng lại thay vì đòi hỏi quyền miễn trừ pháp lý. Sacks phân tích rằng động cơ của họ không thuần túy là lòng vị tha, mà nhằm hạn chế trách nhiệm pháp lý nếu mô hình AI gây ra sự cố an ninh mạng nghiêm trọng.

Sự phân cực sâu sắc trên chính trường Mỹ

Tranh cãi quanh việc kiểm soát tốc độ phát triển AI cũng làm bộc lộ mâu thuẫn sâu sắc trong giới chính trị Mỹ. Cựu Tổng thống Donald Trump đã đăng tải trên Truth Social, bác bỏ các cảnh báo về việc "AI thống trị thế giới" và gọi đây là một "trò lừa bịp" tương tự các tranh cãi về biến đổi khí hậu. Ông Trump lập luận rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố sẽ không làm bất cứ điều gì cản trở bước tiến của AI, đồng nghĩa việc Mỹ tự làm chậm mình sẽ đánh mất vị thế dẫn đầu. CTO Emil Michael của Bộ Chiến tranh (Department of War) cũng ủng hộ quan điểm này, cho rằng các cảnh báo từ Anthropic xuất phát từ góc nhìn quá bi quan và mang tính ý thức hệ.

Ở chiều ngược lại, các nhân vật thuộc phe Dân chủ như Barack Obama, Kamala Harris và Bernie Sanders bày tỏ sự ủng hộ đối với nỗ lực làm chậm tốc độ phát triển, đồng thời hoan nghênh đề xuất tăng cường tính minh bạch và giám sát chặt chẽ từ phía các phòng thí nghiệm AI hàng đầu. Sự đối đầu này cho thấy tương lai quản chế AI tại Mỹ sẽ là cuộc chiến phức tạp giữa lợi ích kinh tế, an ninh quốc gia và chiến lược cạnh tranh toàn cầu.