OpenAI tuyên bố mô hình AI nội bộ giải hơn 100 bài toán hóc búa chỉ sau một tháng huấn luyện

Cú bứt phá chấn động giới nghiên cứu chỉ sau 4 tuần đào tạo

OpenAI vừa công bố một bước tiến đáng kinh ngạc: một mô hình AI nội bộ mới của hãng đã giải quyết thành công hơn 100 bài toán tồn tại lâu năm trong hầu hết các lĩnh vực toán học. Đáng chú ý, quá trình đào tạo mô hình này chỉ mới bắt đầu từ ngày 28/8, nghĩa là AI đạt được năng lực này chỉ sau vỏn vẹn khoảng một tháng vận hành.

Ngay cả các nhà toán học làm việc tại OpenAI cũng thừa nhận họ bị bất ngờ trước tốc độ giải bài của hệ thống. Tuyên bố này được đưa ra ngay sau những tranh luận nảy lửa về việc công ty công bố lời giải cho bài toán Navier-Stokes – một trong những Bài toán Giải thưởng Thiên niên kỷ (Millennium Prize Problems). Đáng chú ý hơn, mô hình mới được cho là đã tiếp tục giải thêm bài toán Thiên niên kỷ thứ hai: giả thuyết Hodge (Hodge conjecture). Tuy nhiên, hiện OpenAI vẫn chưa công bố chi tiết về những bài toán cụ thể đã được giải, phương pháp giải ra sao cũng như ý nghĩa thực sự của chúng đối với khoa học.

Thành lập nhóm cố vấn độc lập nhưng từ chối nhượng quyền kiểm soát tốc độ

Thông tin về năng lực giải toán của AI xuất hiện cùng thời điểm OpenAI công bố bảo trợ cho Nhóm Cố vấn về Toán học và Trí tuệ Nhân tạo (Advisory Group on Mathematics and Artificial Intelligence), đặt trụ sở tại Viện Nghiên cứu Cao cấp (IAS). Động thái này nhằm phản hồi bức thư ngỏ mang tên "A Severe Misalignment of AI in Mathematics", trong đó nhiều nhà toán học cảnh báo rằng việc chạy theo số lượng bài toán được giải bằng AI sẽ làm xói mòn khả năng thấu hiểu bản chất khái niệm – giá trị cốt lõi của toán học – và đe dọa trí tuệ nhân loại.

Nhóm cố vấn này quy tụ nhiều nhà nghiên cứu hàng đầu, hoạt động độc lập, không nhận lương từ OpenAI và có toàn quyền tự chủ về nhân sự hay đưa ra khuyến nghị công khai. OpenAI khẳng định họ cần sự tham vấn này vì những đột phá toán học có thể mang lại tác động thực tế sâu rộng.

Dẫu vậy, OpenAI vạch rõ giới hạn: các chuyên gia chỉ có tiếng nói trong việc định hướng cách chia sẻ kết quả nghiên cứu ra cộng đồng, chứ hoàn toàn không có quyền can thiệp vào tiến độ nghiên cứu của công ty. Hãng tuyên bố thẳng thắn rằng nhóm sẽ không chịu trách nhiệm cố vấn về tốc độ tiến triển nội bộ của OpenAI trong lĩnh vực toán học.

"Bài học cay đắng" và tương lai của ngành toán

Sự xuất hiện của nhóm cố vấn còn gây chú ý với sự tham gia của Timothy Gowers – nhà toán học lỗi lạc từng đoạt huy chương Fields. Ông Gowers là một trong số ít người từ chối ký vào bức thư ngỏ của 25 chủ nhân huy chương Fields khác.

Lý giải trên blog cá nhân, Gowers cho rằng mục đích của toán học là một dải phổ rộng: một đầu là những người lấy giải quyết bài toán làm đích đến và coi thấu hiểu khái niệm là công cụ, đầu kia thì ngược lại. Bản thân dự án nghiên cứu về chứng minh định lý tự động tại Cambridge của ông cũng đã phải dừng lại vì các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phát triển quá nhanh. Ông thừa nhận nhóm của mình đã phải "nuốt bài học cay đắng" trước tốc độ phát triển vượt ngoài dự đoán của AI.

Tuy nhiên, Gowers chia sẻ mối lo ngại sâu sắc về mặt xã hội: cấu trúc duy trì tri thức toán học có thể sụp đổ nếu thế hệ trẻ không còn muốn theo đuổi bằng tiến sĩ hay trở thành nhà toán học. Khi ước mơ giải những bài toán huyền thoại bị AI tước mất, các nhà hoạch định chính sách cũng có thể cắt giảm tài trợ vì cho rằng con người đã trở nên dư thừa. Gowers nhận định các mô hình giải toán lớn sẽ được phổ biến công chúng chỉ trong vài tháng tới, nên việc chỉ trích các hãng AI chạy quá nhanh lúc này là vô ích.

Ở một góc nhìn khác, giới quan sát nhận định bước đi này của OpenAI giống như một sự thay đổi chiến lược đột ngột. Cách đây không lâu, Giám đốc Khoa học Jakub Pachocki từng tuyên bố công ty chủ động không tối ưu hóa riêng cho toán học mà tập trung vào năng lực tự cải tiến đệ quy. Những người hoài nghi cho rằng OpenAI đẩy mạnh truyền thông về toán học nhằm giữ chân và thu hút các nhà đầu tư, nhất là sau khi rộ lên tin đồn rằng một nhóm nghiên cứu khác (có cựu nhân sự Anthropic) đã giải được bài toán Thiên niên kỷ trước đó.