Nikon hủy giải quán quân Small World in Motion vì sử dụng AI tạo sinh

Gã khổng lồ trong lĩnh vực quang học và hình ảnh Nikon vừa loại người chiến thắng ban đầu của cuộc thi danh giá Small World in Motion, sau khi xác định bài dự thi đoạt giải đã vi phạm các quy định về trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI).

Quyết định này kéo theo sự thay đổi trên bảng xếp hạng chung cuộc, theo đó video do tác giả Nguyễn Nam Nhật gửi dự thi đã chính thức được đôn lên vị trí quán quân.

Can thiệp hậu kỳ bằng AI châm ngòi cho cuộc điều tra

Tác phẩm ban đầu được trao giải nhất thuộc về Tiến sĩ Ning Xu. Đoạn phim được giới thiệu là ghi lại các cấu trúc siêu nhỏ dạng sợi (lông chuyển - cilia) đang chuyển động bên trong đường thở của một bệnh nhi mắc chứng rối loạn vận động lông chuyển nguyên phát (PCD), một bệnh lý hô hấp mạn tính.

Tuy nhiên, ngay sau khi kết quả được công bố, nhiều nghi vấn đã dấy lên trong cộng đồng mạng về tính chân thực của đoạn video, buộc Nikon phải mở một cuộc rà soát chính thức.

Tiến sĩ Xu sau đó đã lên tiếng xác nhận trên LinkedIn về việc có sử dụng các phương pháp học máy (machine learning). Ông giải thích rằng "một phương pháp mạng nơ-ron không giám sát đã được ứng dụng trong khâu hậu kỳ có AI hỗ trợ, nhằm phân tách và trực quan hóa các đặc điểm trên ảnh thang độ xám (grayscale) tái tạo từ kỹ thuật chụp quang học siêu phân giải".

Dẫu vậy, Nikon kết luận bài dự thi không đáp ứng các tiêu chuẩn của cuộc thi, nhấn mạnh rằng video "không tuân thủ quy định của cuộc thi liên quan đến AI tạo sinh". Tác phẩm này lập tức bị tước giải và gỡ bỏ khỏi website chính thức của Nikon.

Cập nhật quy chế và quán quân mới

Sau quyết định loại bài thi của TS. Ning Xu, tác phẩm của Nguyễn Nam Nhật đã chính thức được nâng lên vị trí giải nhất trên bảng xếp hạng đã điều chỉnh.

Nikon khẳng định việc xử lý này hoàn toàn mang tính chất thủ tục nhằm đảm bảo tính tuân thủ quy chế, không mang hàm ý phủ nhận năng lực nghiên cứu của tác giả. Hãng lưu ý rằng quyết định này "không nên được hiểu như một sự phán xét đối với uy tín chuyên môn, đóng góp khoa học hay động cơ của người dự thi".

Sự việc lần này phản ánh rõ nét làn sóng tranh luận ngày càng gay gắt trong giới nhiếp ảnh khoa học lẫn các sân chơi sáng tạo, nơi ranh giới giữa việc tối ưu ảnh bằng AI, tái tạo điện toán và tạo sinh nội dung đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Trước thực tế đó, Nikon tuyên bố sẽ rà soát và cập nhật lại toàn bộ quy chế cũng như quy trình thẩm định cho các mùa giải tiếp theo.