Chuyên gia Mỹ và Trung Quốc thúc đẩy hiệp ước cấm AI kiểm soát vũ khí hạt nhân

Đề xuất thiết lập "lằn ranh đỏ" ngăn AI can thiệp hạt nhân

Nhóm chuyên gia từ Mỹ và Trung Quốc đang kêu gọi hai siêu cường nhanh chóng thống nhất bộ quy tắc chung nhằm ngăn chặn hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) tự ý đưa ra quyết định triển khai vũ khí hạt nhân. Bản đề xuất chi tiết vừa được công bố bởi bà Melanie Sisson thuộc Viện Brookings (Mỹ) và ông Tianjiao Jiang đến từ Đại học Phục Đán (Trung Quốc), trước thềm cuộc gặp dự kiến giữa ông Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 24/9.

Ý tưởng cốt lõi của sáng kiến này là đảm bảo quyền định đoạt tối hậu đối với vũ khí hủy diệt hàng loạt phải luôn nằm trong tay con người, không bao giờ được ủy quyền cho các thuật toán tự hành.

Chi tiết các lằn ranh đỏ và cơ chế đường dây nóng AI

Đề xuất chung giữa hai chuyên gia vạch ra nhiều "lằn ranh đỏ" mang tính sống còn mà cả hai quốc gia cần tôn trọng:

• Tuyệt đối cấm mọi hệ thống AI tự động phát động tấn công hạt nhân hoặc thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào hệ thống chỉ huy hạt nhân của đối phương.
• Con người phải giữ quyền kiểm soát duy nhất đối với các cuộc tấn công mạng sử dụng AI nhắm vào cơ sở hạ tầng chiến lược.
• Hai nước cần thống nhất một định nghĩa chung rõ ràng về khái niệm "sự kiểm soát của con người" (human control) để tránh hiểu nhầm về mặt thuật ngữ và pháp lý.

Những khuyến nghị này được xây dựng tiếp nối thỏa thuận mà cựu Tổng thống Joe Biden và ông Tập Cận Bình từng đạt được vào tháng 11/2024.

Đáng chú ý, ông Tianjiao Jiang đề xuất thiết lập một "đường dây nóng xử lý sự cố AI" giữa hai chính phủ. Lý do là trong tác chiến hiện đại, nếu một hệ thống AI phòng thủ tự động phản ứng trước một mối đe dọa khả nghi, phía bên kia có thể nhận định sai đó là một hành động tấn công chủ đích. Một kênh liên lạc trực tiếp sẽ cho phép hai bên nhanh chóng xác minh sự cố là do tai nạn kỹ thuật trước khi căng thẳng quân sự leo thang ngoài tầm kiểm soát.

Hoài nghi về tính khả thi và bài học từ quá khứ

Nguy cơ từ việc tự động hóa vũ khí hạt nhân không phải là vấn đề mới. Ngay từ năm 2021, Ủy ban An ninh Quốc gia về Trí tuệ Nhân tạo của Mỹ (NSCAI) đã từng lên tiếng kêu gọi phải duy trì sự kiểm soát của con người đối với kho vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có bất kỳ cơ chế pháp lý mang tính ràng buộc nào được ký kết giữa các siêu cường.

Hiệu quả thực tế của đường dây nóng cũng đang vấp phải sự hoài nghi từ giới quan sát. Bà Carla Freeman thuộc Đại học Johns Hopkins đặt câu hỏi về việc liệu cơ chế này có thực sự vận hành khi khủng hoảng xảy ra hay không. Điển hình là trong sự cố khinh khí cầu do thám vào năm 2023, phía Trung Quốc đã từng từ chối bắt máy khi phía Mỹ liên lạc qua đường dây nóng quân sự.