Điểm danh những gương mặt dưới 35 tuổi định hình công nghệ khí hậu: Khi AI trở thành mũi nhọn giải bài toán năng lượng

Danh sách Innovators Under 35 vinh danh thế hệ tiên phong về khí hậu

Tạp chí MIT Technology Review vừa công bố danh sách thường niên vinh danh 35 nhà đổi mới sáng tạo dưới 35 tuổi (Innovators Under 35) năm 2026. Sau nhiều tháng đánh giá các ứng viên trên toàn cầu thuộc bốn nhóm lĩnh vực chính gồm công nghệ sinh học, khí hậu và năng lượng, điện toán và robot, cùng trí tuệ nhân tạo, hội đồng biên tập đã lựa chọn 9 gương mặt tiêu biểu trong mảng năng lượng và khí hậu.

Bức tranh chung từ nhóm các nhà nghiên cứu và kỹ sư trẻ này cho thấy công nghệ khí hậu đang bước vào giai đoạn chuyển dịch lớn, trong đó trí tuệ nhân tạo nổi lên như một công cụ chi phối ở cả khía cạnh giải pháp lẫn thách thức tiêu thụ tài nguyên.

Những sáng kiến đột phá: Từ tối ưu AI đến tái cấu trúc chuỗi cung ứng vật liệu

Trong nhóm giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nhiều nhà đổi mới đang trực tiếp dùng AI để giải các bài toán môi trường hoặc tìm cách kiểm soát chính mức tiêu thụ năng lượng của công nghệ này:

• Jae-Won Chung phát triển phần mềm đo lường nhu cầu năng lượng của các mô hình AI mã nguồn mở, giúp cộng đồng công nghệ hiểu rõ dấu chân carbon của các thuật toán và tìm cách vận hành AI tiết kiệm điện năng hơn.
• Jing Wei ứng dụng học máy để theo dõi mức độ ô nhiễm không khí hiệu quả hơn, lấp đầy các khoảng trống dữ liệu chưa đồng nhất giữa ảnh chụp vệ tinh và các trạm quan trắc mặt đất.
• Zhonghua Zheng xây dựng các mô hình khí hậu bằng AI được tối ưu hóa riêng cho môi trường đô thị – vốn là điểm mù lớn mà các mô hình dự báo truyền thống khó xử lý chính xác.

Bên cạnh phần mềm, khai thác vật liệu chiến lược phục vụ chuyển đổi xanh cũng là trọng tâm lớn. Trước nguy cơ thiếu hụt lithium ngay trong thập kỷ này nhằm đáp ứng nhu cầu pin xe điện và hệ thống lưu trữ điện lưới quy mô lớn (cùng áp lực tương tự lên nguồn cung đồng), hai nhà sáng lập trẻ đã đưa ra hướng tiếp cận mới:

• Mohammad Alkhadra (Đồng sáng lập kiêm CEO của Lithios) tìm giải pháp chiết xuất lithium nhanh và hiệu quả hơn từ nguồn nước muối (brine) – vốn là nguồn khai thác giá rẻ nhất hiện nay nhưng thường kéo dài nhiều tháng và gây rủi ro sinh thái địa phương.
• Benjamin Mowbray (Đồng sáng lập kiêm Giám đốc công nghệ của Rock Zero) tập trung vào quy trình tách lithium từ quặng đá cứng (hardrock ore) – nguồn tài nguyên dồi dào nhất nhưng có chi phí xử lý đắt đỏ.

Ở các lĩnh vực công nghiệp nặng và tiêu dùng khác:

• Laureen Meroueh chế tạo lò nung mới giúp đơn giản hóa quy trình hóa học để sản xuất thép sạch hơn với chi phí thấp hơn, giải quyết trực tiếp ngành công nghiệp thép hiện chiếm tới 7% lượng khí thải nhà kính toàn cầu.
• Joseph Nguthiru tạo ra nhựa sinh học thay thế bao bì gốc hóa thạch bằng việc tận dụng các loài cỏ dại xâm lấn.
• Diana Orembe tận dụng rác thải thực phẩm để chế biến thức ăn chăn nuôi cho ngành nuôi trồng thủy sản.
• Jinyoung Seo phát triển môi chất làm lạnh dạng rắn, loại bỏ nguy cơ rò rỉ khí nhà kính thường gặp ở môi chất truyền thống, đồng thời giúp thiết bị ứng dụng công nghệ này giảm tới 20% mức tiêu thụ năng lượng.

Bối cảnh: Đích đến Net-Zero đòi hỏi sự đổi mới vượt ngoài khuôn khổ năng lượng sạch

Để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero), việc chuyển dịch từ nhiên liệu hóa thạch sang điện gió, điện mặt trời hay xe điện chỉ là bước khởi đầu. Những mắt xích ô nhiễm âm thầm hơn như khí làm lạnh, sản xuất vật liệu công nghiệp, chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng và rác thải nhựa đòi hỏi các giải pháp khoa học chuyên sâu và mang tính toàn diện.

Đồng thời, sự bùng nổ của hạ tầng AI đòi hỏi ngành công nghệ phải tự giải quyết bài toán tiêu thụ điện của chính mình. Những sáng kiến từ nhóm nghiên cứu trẻ năm 2026 cho thấy AI không chỉ là nguyên nhân gây tăng áp lực lên lưới điện, mà còn đang trở thành công cụ đắc lực giúp tối ưu hóa mô hình hóa khí hậu, phát hiện ô nhiễm và đẩy nhanh quá trình nghiên cứu vật liệu mới.