Cái giá môi trường của cuộc đua AI: Google và Amazon đối mặt với cam kết net-zero ngày càng khó

Khoảng cách giữa cam kết và thực tế

Tuần này, Google và Amazon cùng phát hành báo cáo bền vững hàng năm, và những con số không hề lạc quan. Phát thải carbon của Google tăng 25%, Amazon tăng 16%—một bước lùi đáng kể đối với hai công ty đều cam kết đạt net-zero trong những năm tới. Mặc dù không ai nêu AI một cách trực tiếp, bằng chứng gián tiếp rất rõ ràng: cả hai đều thừa nhận năng lượng tiêu thụ tăng vì nhu cầu AI leo thang.

Cả Google lẫn Amazon nói nhiều về carbon intensity (ô nhiễm trên đơn vị doanh thu) và liệt kê các lợi ích của AI cho môi trường trên hàng trang báo cáo—một động thái có phần quá xác nhận để che giấu lo lắng thực sự.

Phát thải từ đâu—và tại sao?

Khi khoan sâu vào chi tiết, bức tranh trở nên rõ ràng. Phát thải trực tiếp từ năng lượng của cả hai công ty tương đối kiểm soát được nhờ nhiều năm mua sắm điện tái tạo. Nhưng tình thế đang thay đổi: Google và các công ty công nghệ khác đã bắt đầu đầu tư nặng vào nhà máy điện chạy khí tự nhiên để đáp ứng nhu cầu AI tăng vọt.

Phần lớn dấu chân carbon của họ lại từ Scope 3 emissions—ô nhiễm từ hàng hóa mua vào và sản phẩm bán ra. Với Google và Amazon, điều này bao gồm GPU, data center, và các thiết bị điện tử khác.

Phát thải Scope 3 của Google tăng 2,1 triệu tấn metric—gấp đôi mức năm 2019. Dù Google không rõ ràng nêu đâu là nguồn chính, data center dường như là thủ phạm. Với Amazon, phần lớn tăng đến từ vốn bỏ ra (data center, kho hàng) và nhiên liệu. Amazon tự tuyên bố: năm 2025, họ thêm dung lượng data center toàn cầu nhiều hơn bất kỳ công ty nào khác, kể cả hơn 1,2 GW chỉ trong quý 4.

Tường thành khó vượt

Bài học kinh điển từ năng lượng tái tạo không còn đủ với AI. Thách thức lớn nhất đến từ việc xây dựng data center: thép và xi măng—cả hai đều gây ô nhiễm nặng. Công nghệ carbon-neutral tồn tại nhưng vẫn chưa đủ quy mô.

Phía sau đó là GPU và chip bộ nhớ. Sản xuất bán dẫn tốn nhiều năng lượng và nằm chủ yếu ở châu Á, nơi lưới điện phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Thậm chí hóa chất trong nhà máy chip còn phát thải khí gây ấm lên khí quyển gấp nghìn lần so với CO₂.

Để thực hiện net-zero, Google và Amazon cần tăng cường mua năng lượng tái tạo, đầu tư vào thép/xi măng xanh, và mua hàng triệu tấn carbon removal credits. Không phải không thể, nhưng sự ôm ôm ấp AI chắc chắn đã làm con đường đó trở nên khắp khó hơn.