Cựu quan chức cảnh báo Mỹ nới lỏng bảo vệ môi trường để chạy đua trung tâm dữ liệu AI

Cảnh báo đỏ từ nhóm cựu chuyên gia EPA

Một nhóm cựu quan chức thuộc Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) vừa lên tiếng cảnh báo rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump đang làm suy yếu hàng loạt quy định môi trường để thúc đẩy tiến độ xây dựng các trung tâm dữ liệu AI. Những động thái này, theo họ, đang đặt sức khỏe của người dân Mỹ trước nhiều rủi ro nghiêm trọng về lâu dài. Nhóm chuyên gia kêu gọi Nhà Trắng nhanh chóng thông qua "Cam kết bảo vệ sức khỏe trước trung tâm dữ liệu" (Data Center Health Protection Pledge), dù khả năng được thông qua là rất mong manh.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, người đứng đầu EPA do ông Trump bổ nhiệm, ông Lee Zeldin, đã công khai tuyên bố tham vọng biến Mỹ thành "thủ đô AI của thế giới" bằng con đường giảm thiểu quy định quản lý. Sau tuyên bố đó, EPA cùng Nhà Trắng đã dỡ bỏ hàng chục quy chuẩn, đồng thời cắt giảm mạnh mẽ cả nhân sự lẫn ngân sách của cơ quan bảo vệ môi trường. Hậu quả là làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu AI mới ngày càng phụ thuộc vào các nguồn năng lượng hóa thạch gây ô nhiễm, thay vì phát triển năng lượng tái tạo.

Hàng loạt quy định bị nới lỏng và nguy cơ tổn hại sức khỏe

Trong một báo cáo mới công bố, Mạng lưới Bảo vệ Môi trường (EPN) — tổ chức độc lập gồm các cựu nhân viên EPA — đã chỉ ra 30 hành động cấp liên bang kể từ tháng 1/2025 có xu hướng làm trầm trọng thêm rủi ro sức khỏe do ô nhiễm từ trung tâm dữ liệu. Đáng chú ý, có tới 17 biện pháp chính sách nhắc đích danh AI hoặc trực tiếp nhắm đến việc ưu đãi cho các cơ sở dữ liệu. Điển hình là "Kế hoạch Hành động AI" (AI Action Plan) được ông Trump công bố vào tháng 7/2025, trong đó đề xuất cắt giảm đáng kể thủ tục cấp phép theo Đạo luật Không khí Sạch (Clean Air Act), Đạo luật Nước Sạch (Clean Water Act) và luật Superfund.

Bà Lynn Goldman, bác sĩ nhi khoa kiêm cựu phó quản trị viên EPA, nhấn mạnh trong buổi thông tin rằng lẽ ra một ngành công nghiệp bùng nổ như AI cần sự giám sát chặt chẽ hơn từ EPA, nhưng cơ quan này lại làm điều ngược lại: ưu tiên nhu cầu của doanh nghiệp và nới lỏng kiểm soát hóa chất độc hại. Tyson Slocum, giám đốc chương trình năng lượng tại tổ chức bảo vệ người tiêu dùng Public Citizen, nhận định kế hoạch của chính quyền thực chất là sử dụng quyền khẩn cấp để cấp quyền miễn trừ chưa từng có cho hạ tầng trung tâm dữ liệu và nhiên liệu hóa thạch, mở đường cho việc lắp đặt các tua-bin khí tự phát và nhà máy điện chuyên phục vụ doanh nghiệp công nghệ.

Thêm vào đó, việc chế tạo chip tiên tiến phục vụ các mô hình ngôn ngữ lớn đang làm sống lại hoạt động sản xuất hóa chất vĩnh cửu (PFAS) — loại chất độc khó phân hủy, có khả năng tích tụ trong môi trường và cơ thể người. Theo nghiên cứu do Đại học California Riverside, Caltech và Viện Công nghệ Rochester (RIT) thực hiện, tình trạng ô nhiễm không khí bắt nguồn từ AI có thể gây ra tới 1.300 ca tử vong sớm và gây thiệt hại hơn 20 tỷ USD chi phí y tế công cộng vào năm 2028. Con số tổn thất thực tế được dự báo còn cao hơn nếu tính đến các chính sách nới lỏng gần đây.

Thách thức cân bằng giữa tham vọng công nghệ và môi trường sống

Bất chấp những cảnh báo, người phát ngôn của EPA, bà Cora Mandy, khẳng định các động thái của cơ quan này nhằm đưa các quy định trở về đúng với tinh thần thực tế của Đạo luật Không khí Sạch sau nhiều năm bị "lạm quyền" bởi các chính quyền tiền nhiệm, đồng thời khẳng định EPA vẫn duy trì nhiệm vụ bảo vệ môi trường song song với mục tiêu giữ vị thế số một về AI cho nước Mỹ.

Tuy nhiên, trước đó hàng trăm nhân viên đương nhiệm của EPA cũng đã gửi tâm thư công khai phản đối lãnh đạo Lee Zeldin, bày tỏ lo ngại cơ quan này sẽ không còn bảo vệ được các cộng đồng dân cư trước hóa chất độc hại và nước sinh hoạt mất an toàn. Ông Marc Boom, Giám đốc quan hệ công chúng của EPN, nhấn mạnh rằng sự bùng nổ AI không nhất thiết phải đi kèm với ô nhiễm nặng nề hơn; điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào những quyết sách hiện tại. Để tránh đánh đổi sức khỏe cộng đồng lấy hạ tầng điện toán, giới chức Mỹ cần minh bạch mức độ ô nhiễm, giám sát ai đang bị phơi nhiễm và tái lập tiêu chuẩn nghiêm ngặt cho không khí và nguồn nước.