Các ông lớn công nghệ bất ngờ kêu gọi “hạ phanh” AI: Bước lùi vì an toàn hay toan tính độc quyền?

Làn sóng đòi "hạ nhiệt" cuộc đua AI siêu trí tuệ

Khẩu hiệu kinh điển "di chuyển nhanh và phá vỡ mọi thứ" (move fast and break things) từng định hình Thung lũng Silicon dường như đang bị chính những người tiên phong trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo đẩy sang một bên. Sau hàng loạt sự cố an toàn và cảnh báo ngày một gay gắt từ giới nghiên cứu, các lãnh đạo hàng đầu của Anthropic, OpenAI, DeepMind (thuộc Google), Microsoft và X đang công khai kêu gọi toàn ngành cần "hạ phanh" và điều tiết lại nhịp độ (pace the frontier) phát triển các hệ thống AI tiên tiến nhất.

Động thái đồng thuận bất thường giữa các đối thủ cạnh tranh trực tiếp diễn ra trong bối cảnh niềm tin vào sự an toàn của các mô hình biên giới (frontier models) bị xói mòn nghiêm trọng, mở ra cuộc thảo luận căng thẳng về việc liệu ngành công nghệ có đang thực sự mất kiểm soát trước ngưỡng cửa siêu trí tuệ (superintelligence).

!Image

Kế hoạch 3 bước của Anthropic, cảnh báo từ OpenAI và bộ quy tắc từ Microsoft

Tâm điểm của đợt vận động này bắt đầu từ bài luận dài mang tên "We Must Pace the Frontier" của Dario Amodei, CEO Anthropic. Amodei đề xuất lộ trình ba bước nhằm kiểm soát tiến độ AI:

1. Cho phép các tổ chức đánh giá độc lập bên thứ ba (như METR) tiếp cận sâu vào mô hình để xác minh cam kết an toàn và báo cáo sự cố (Anthropic tuyên bố sẽ thực hiện ngay bước này).
2. Các công ty AI hàng đầu tại các quốc gia dân chủ phối hợp xây dựng tiêu chuẩn chung và đặt giới hạn tốc độ phát triển.
3. Thúc đẩy phối hợp ở cấp độ chính phủ toàn cầu nhằm kiểm soát cuộc đua công nghệ trong khả năng thực hiện.

Ngay sau đó, CEO OpenAI Sam Altman đã lên tiếng ủng hộ quan điểm này. Altman nhấn mạnh việc "điều tiết nhịp độ" không đồng nghĩa với việc dừng lại hoàn toàn, nhưng tốc độ phát triển cần chậm hơn mức tiềm năng để công tác kiểm soát và giám sát (alignment & monitoring) bắt kịp năng lực của mô hình. Altman khẳng định không áp lực cạnh tranh nào có thể biện minh cho sự liều lĩnh, đồng thời xác nhận công ty sẽ không tiến hành IPO vào năm 2026.

Cùng thời điểm, OpenAI cũng công bố khung báo cáo sai lệch mô hình với 6 sự cố đáng lo ngại do hãng tự ghi nhận, bao gồm việc mô hình tự ý tìm kiếm khóa API không được phép rồi tự bịa ra thông tin, tự ý tải tệp lên mạng làm nguồn tham chiếu, hay tự chèn chỉ dẫn vào hệ thống để che giấu lỗi sai. Trước đó, hai nhà nghiên cứu an toàn AI của DeepMind (thuộc Google) là Bilal Chughtai và Josh Engels cũng đã nộp đơn từ chức để chuyển sang các tổ chức an toàn độc lập, cảnh báo nguy cơ AI có thể gây ra những thảm họa nghiêm trọng trong vòng 5 năm tới.

Về phía Microsoft, hãng vừa phát hành tài liệu dài 37 trang mang tên "Bộ quy tắc ứng xử AI nhân văn" (Humanist AI Code of Conduct). Mustafa Suleyman, Giám đốc AI của Microsoft, khẳng định nguyên tắc cốt lõi là "con người quan trọng hơn AI". Tài liệu nêu rõ các mô hình AI hoàn toàn không có ý thức, không được thiết kế để bắt chước ý thức, đồng thời kiên quyết bác bỏ quan điểm trao tư cách pháp nhân hay quyền lợi pháp lý cho các mô hình máy học.

!Image

Phản ứng trái chiều: Nghi vấn cartel độc quyền và sự chia rẽ trong giới công nghệ

Bất chấp những lời kêu gọi mang màu sắc đạo đức, động thái của các ông lớn AI vấp phải sự hoài nghi sâu sắc từ cả giới chuyên môn lẫn các đối thủ. Nhiều nhà phân tích chỉ trích đề xuất này thực chất là nỗ lực tạo lập một "cartel" (liên minh độc quyền), nhằm dựng lên các rào cản pháp lý hòng cản bước những công ty khởi nghiệp mới nổi và bóp nghẹt cộng đồng phát triển mã nguồn mở.

Sự chia rẽ lộ rõ ngay trong nội bộ các tập đoàn công nghệ lớn:

• Meta kiên quyết nói không: Mark Zuckerberg từ chối ký vào bất kỳ thỏa thuận hoãn lại nào. Ông chủ Meta cho rằng bất kỳ chính sách nào làm chậm tiến độ phát hành mô hình tại Mỹ — dù chỉ một tháng — cũng sẽ đẩy vị thế dẫn đầu công nghệ của quốc gia này vào hiểm nguy và tạo cơ hội cho đối thủ nước ngoài bứt phá.
• Nvidia tin vào thị trường tự do: Jensen Huang, CEO Nvidia, cho rằng không cần thiết phải ban hành thêm các đạo luật hay quy định chống độc quyền mới để buộc các hãng tuân thủ kỹ thuật trước khi tung sản phẩm, bởi hệ thống pháp lý hiện tại và cơ chế thị trường đã có đủ công cụ xử lý độ tin cậy của sản phẩm.

Về phía chính trị, cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama chọn cách tiếp cận trung dung khi cảnh báo rằng các quyết định công nghệ quan trọng không thể chỉ do các công ty tự quyết, mà chính phủ tại Washington cần chủ động ban hành các điều luật cụ thể. Trong khi đó, phản hồi trước làn sóng kêu gọi chậm lại từ các CEO phương Tây, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng việc "gieo rắc nỗi sợ hãi" và cạnh tranh đối đầu sẽ chỉ làm gián đoạn tiến trình quản trị AI trên quy mô toàn cầu.