Trung Quốc lập liên minh AI toán học quy mô lớn giữa lúc giới học giả phương Tây hoài nghi

Một lằn ranh rõ rệt đang xuất hiện giữa giới toán học phương Tây và Trung Quốc xung quanh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào khoa học cơ bản. Trong khi nhiều học giả uy tín tại phương Tây liên tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc tự động hóa nghiên cứu, các viện hàn lâm Trung Quốc lại ráo riết chuẩn bị để đưa AI trở thành hạt nhân của những phát kiến toán học mới.

Trung Quốc ra mắt Liên minh Phòng thí nghiệm Yau

Tại Bắc Kinh, nhà toán học từng đoạt Huy chương Fields Shing-Tung Yau cùng liên minh các nhà toán học hàng đầu Trung Quốc đã chính thức thành lập "Liên minh Phòng thí nghiệm Yau về Toán học và Trí tuệ Nhân tạo" (Yau Laboratory Alliance for Mathematics and Artificial Intelligence).

Theo ghi nhận từ tờ South China Morning Post, sáng kiến này quy tụ 8 viện nghiên cứu và trường đại học lớn. Dự án đầy tham vọng này đặt mục tiêu xây dựng một mạng lưới hợp tác với hơn 1.000 nhà nghiên cứu. Dù đẩy mạnh đầu tư thần tốc, Shing-Tung Yau vẫn thận trọng lưu ý rằng Trung Quốc đang đối mặt với nguy cơ tụt hậu so với Mỹ trong lĩnh vực này.

Lộ trình của Trung Quốc tập trung vào hướng phát triển thực dụng và có hệ thống:

• Xây dựng các mô hình chuyên biệt phục vụ cho toán học nâng cao.

• Phát triển các phép chứng minh có thể kiểm chứng bằng máy nhằm xác thực các công trình phức tạp.

• Thiết lập các khung suy luận AI minh bạch để đảm bảo kết quả đầu ra có thể giải thích được.

Làn sóng hoài nghi và lời kêu gọi tẩy chay ở phương Tây

Chiến lược bài bản của Trung Quốc hoàn toàn trái ngược với phản ứng từ giới học thuật phương Tây, nơi sự do dự và làn sóng phản đối đang ngày một dâng cao.

25 nhà toán học từng đoạt Huy chương Fields, bao gồm Terence Tao và Peter Scholze, đã bày tỏ mối lo ngại rằng việc quá phụ thuộc vào các phép chứng minh do AI tạo ra có thể đe dọa trực tiếp tới khả năng thấu hiểu bản chất toán học. Giới phê bình lập luận rằng việc phó thác giải quyết vấn đề cho các hệ thống tự động có nguy cơ biến các nhà nghiên cứu thành những người phụ thuộc vào những quy trình mà chính họ cũng không thể theo dõi hay giải thích cặn kẽ.

Bất đồng này không còn dừng lại ở mức độ tranh luận học thuật đơn thuần. Một bộ phận trong cộng đồng toán học hiện đang kêu gọi chính thức tẩy chay các bài báo sử dụng phép chứng minh do AI tạo ra. Nhiều biên tập viên và chuyên gia bình duyệt cũng bày tỏ sự lo ngại trước làn sóng các bài nộp tự động đang ồ ạt tràn vào các kênh học thuật.

Công cụ mở đường cho trực giác hay chỉ là "vét cạn"?

Cốt lõi của cuộc tranh luận nằm ở một câu hỏi vẫn chưa có lời giải: AI thực sự mang lại điều gì cho toán học? Ngay cả trong số các chuyên gia đang tích cực ứng dụng công cụ tính toán, hiện vẫn chưa có sự đồng thuận rõ ràng về việc liệu AI có thể mang lại những đột phá thực sự về mặt nhận thức hay chỉ đơn thuần là giải toán kiểu "vét cạn" (brute-force) bằng cách rà soát qua các khuôn mẫu và kỹ thuật sẵn có. Khi Trung Quốc đang rót những khoản đầu tư khổng lồ để nhân rộng công nghệ này, việc ranh giới kể trên có thực sự định hình tương lai của nền toán học hay không vẫn còn là một dấu hỏi lớn.