SpaceX mở rộng tham vọng viễn thông với loạt thương vụ băng tần tỷ USD nhằm xây dựng mạng di động mặt đất

SpaceX đang đẩy nhanh tiến trình gia nhập thị trường di động thương mại, tự đặt mình vào vị thế đối đầu trực diện với các “ông lớn” viễn thông như AT&T, Verizon và T-Mobile. Sau hàng loạt thương vụ mua lại băng tần và nhận được sự phê duyệt từ cơ quan quản lý gần đây, công ty của Elon Musk không còn chỉ dừng lại ở kết nối vệ tinh đơn thuần, mà đang hoàn thiện hạ tầng cần thiết cho một mạng di động quy mô đầy đủ.

Theo phân tích từ Walter Piecyk, đối tác kiêm nhà phân tích viễn thông tại LightShed Partners trong một cuộc phỏng vấn trên podcast Decoder của The Verge, SpaceX đã cam kết rót một lượng vốn khổng lồ để gom các dải băng tần không dây sống còn, đồng thời tìm cách vượt qua những rào cản kỹ thuật và pháp lý để trở thành nhà mạng quốc gia thứ tư tại Mỹ.

Những thương vụ thâu tóm băng tần trị giá hàng tỷ USD

Chiến lược di động của SpaceX tập trung vào việc sở hữu băng tần thấp – yếu tố cốt lõi để phủ sóng trên diện tích địa lý rộng lớn và xuyên tường tốt vào bên trong nhà. Công ty gần đây đã đồng ý chi 8 tỷ USD để mua lại dải băng tần 800 MHz. Tài sản băng tần thấp này — trước đây từng thuộc về Nextel và bị Sprint thoái vốn khi sáp nhập với T-Mobile — vốn do quỹ đầu tư tư nhân Grain Management nắm giữ sau khi Dish Network (nay thuộc EchoStar) không thể thu xếp đủ vốn để mua lại.

Thương vụ 800 MHz diễn ra ngay sau thỏa thuận trước đó của SpaceX nhằm mua lại lượng băng tần trị giá gần 20 tỷ USD từ EchoStar. Song song với đó, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã phê duyệt cho phép triển khai 15.000 vệ tinh Starlink thế hệ mới, được thiết kế để tăng cường năng lực truyền dẫn dữ liệu dung lượng cao và kết nối trực tiếp đến thiết bị (direct-to-device).

Sự kết hợp giữa vệ tinh trên quỹ đạo và băng tần thấp mặt đất cho phép SpaceX hướng tới mục tiêu xây dựng "mạng di động tiên tiến nhất thế giới". Dù các vệ tinh quỹ đạo tầm thấp (LEO) có thể truyền dữ liệu tới các đầu cuối lắp trên mái nhà hay khu vực ngoài trời thông thoáng như sân vận động, nhưng để kết nối smartphone ổn định bên trong các ngôi nhà và tòa nhà thương mại, mạng lưới bắt buộc phải dựa vào các tần số sóng thấp có khả năng truyền xa và xuyên qua các cấu trúc vật lý.

Nỗ lực thiết lập mạng lưới mặt đất

Ban lãnh đạo SpaceX trước đó từng gợi ý các phương thức triển khai thay thế, chẳng hạn như sử dụng small cell hoặc femtocell đặt cạnh các trạm thu Starlink và dùng chùm vệ tinh làm đường truyền kết nối truyền dẫn (backhaul). Tuy nhiên, giới phân tích viễn thông chỉ ra rằng một mạng di động thương mại không thể đạt được độ tin cậy trên quy mô toàn quốc nếu thiếu đi các trạm thu phát sóng mặt đất tiêu chuẩn và các tháp truyền thông vĩ mô (macro tower).

Piecyk lưu ý rằng việc xây dựng hạ tầng mặt đất ban đầu có thể sẽ tiêu tốn từ 10 đến 15 tỷ USD chi phí vốn (CapEx). Trong khi các nhà mạng truyền thống phải chi 10 đến 15 tỷ USD mỗi năm chỉ để duy trì tệp khách hàng khổng lồ hiện có, giai đoạn xây dựng ban đầu của SpaceX có thể tận dụng các đơn vị vận hành tháp viễn thông bên thứ ba — như quỹ tín thác đầu tư bất động sản American Tower — để gắn các thiết bị phát sóng vô tuyến thay vì phải dựng cột tháp từ đầu. Ngoài ra, tiến trình phá sản đang diễn ra của EchoStar cũng có thể mở ra cơ hội để SpaceX gom về các thiết bị vô tuyến tương thích với các dải tần mới mua.

Để lấp khoảng trống phủ sóng trước khi mạng lưới mặt đất đi vào hoạt động toàn diện, SpaceX có thể sẽ tìm kiếm các thỏa thuận chuyển vùng (roaming). Dù vậy, các nhà mạng lớn đang ra sức phản đối việc cung cấp thỏa thuận mạng ảo di động (MVNO) bán buôn cho một đối thủ cạnh tranh trực diện như vậy.

Áp lực lên các nhà mạng truyền thống và hệ sinh thái công nghệ

Các nhà mạng truyền thống đương nhiệm — AT&T, Verizon và T-Mobile — hiện duy trì biên lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao (EBITDA) lên tới gần 60%. Piecyk nhấn mạnh rằng biên lợi nhuận cao này tạo ra dư địa rất lớn để SpaceX phá giá thị trường, đặc biệt nếu công ty đóng gói dịch vụ di động kèm với Internet băng rộng gia đình Starlink và các dịch vụ số như Grok.

Bước đi này cũng gắn liền với bức tranh hạ tầng công nghệ rộng lớn hơn. Kết nối vệ tinh và di động ngày càng liên quan mật thiết đến việc định tuyến dữ liệu cho các trung tâm dữ liệu, thiết bị Internet vạn vật (IoT) và các phần cứng tự động hóa, bao gồm cả xe tự hành cũng như dòng robot Optimus của Tesla. Piecyk chỉ ra rằng những phương tiện được trang bị phần cứng Starlink trong tương lai có thể đóng vai trò như các điểm phát sóng mạng (hotspot) phân tán.

Trong số các nhà mạng truyền thống, các nhà phân tích đánh giá Verizon là bên đối mặt với nhiều rủi ro nhất. Nguyên nhân là do trước đây nhà mạng này đầu tư mạnh vào dải sóng milimet (mmWave) cự ly ngắn thay vì tài sản băng tần thấp, khiến họ bị giới hạn về băng tần mà lại không có được lợi thế bán gói kèm mạng cáp quang giá trị cao như AT&T.

Dù việc xây dựng mạng mặt đất, phóng 15.000 vệ tinh và thu hút hàng triệu thuê bao tiêu dùng sẽ đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ cùng lộ trình dài hơi, nhưng các thương vụ thâu tóm băng tần đầy quyết liệt của SpaceX cho thấy tham vọng viễn thông không dây của hãng đã vượt khỏi ranh giới của một tính năng thử nghiệm để trở thành một canh bạc thương mại toàn diện.