OpenAI tuyên bố giải bài toán Thiên niên kỷ: Khi cuộc đua AI làm chao đảo giới toán học

Cơn địa chấn từ tuyên bố giải bài toán 1 triệu USD

OpenAI vừa tuyên bố chạm tay tới một trong những thành tựu khoa học lớn nhất từ trước đến nay: tìm ra lời giải cho phương trình Navier-Stokes, một trong bảy "Bài toán Thiên niên kỷ" nổi tiếng. Để đạt được kết quả này, hãng cho biết đã huy động một mô hình tiên tiến chưa công bố, kết hợp mạng lưới khoảng 10.000 tác nhân AI (agents) và khối lượng tài nguyên tính toán trị giá hàng chục triệu USD, hoàn tất chứng minh chỉ trong vòng vỏn vẹn 88 giờ. Đáng lẽ đây phải là một cột mốc lịch sử được giới khoa học đồng lòng ca ngợi, nhưng sự việc lại nhanh chóng châm ngòi cho một làn sóng phẫn nộ và bất an sâu sắc. Thay vì nhìn nhận OpenAI như một đối tác hỗ trợ nghiên cứu, nhiều nhà toán học hàng đầu cho rằng gã khổng lồ công nghệ này đang biến nghiên cứu học thuật thành một đấu trường khốc liệt để giành giật chiến thắng bằng mọi giá.

Hậu trường tranh chấp nghẹt thở và cáo buộc chèn ép đối thủ

Tâm điểm của cuộc tranh cãi xuất phát từ việc OpenAI nghe được thông tin một nhóm nghiên cứu bên ngoài đang tiến rất gần đến lời giải Navier-Stokes. Nhóm nghiên cứu đó gồm Giáo sư Tristan Buckmaster tại Đại học New York (NYU) và Levent Alpöge – một nhà nghiên cứu hiện làm việc tại Anthropic, đối thủ truyền kiếp của OpenAI. Dù Alpöge khẳng định đây chỉ là dự án hợp tác cá nhân phi thương mại, mối liên hệ giữa ông và Anthropic lại trở thành "cái gai" đối với OpenAI.

Theo lời Giáo sư Buckmaster, sau khi phát hiện OpenAI đang ráo riết chạy đua cùng một bài toán, ông đã chủ động liên hệ. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận với nhà nghiên cứu Sébastien Bubeck của OpenAI nhanh chóng trở nên căng thẳng. Buckmaster tố cáo rằng OpenAI đã đưa ra một thỏa thuận mang tính chất "hối lộ": cấp cho ông nguồn lực tính toán gần như không giới hạn để hoàn thành chứng minh, đồng thời trao quyền đứng tên tác giả duy nhất trong bài báo công bố mang tính đột phá của hãng, với điều kiện duy nhất là phải gạt bỏ hoàn toàn Alpöge ra khỏi công trình. Trả lời phỏng vấn The Verge, Buckmaster bức xúc ví thỏa thuận này như việc "ném Levent xuống gầm xe buýt" và thẳng thừng từ chối.

Không dừng lại ở đó, Buckmaster còn đặt nghi vấn liệu OpenAI có sử dụng dữ liệu từ các câu lệnh (prompts) mà ông từng nhập vào công cụ Codex để phục vụ cho lời giải của chính công ty hay không. Người phát ngôn của OpenAI, bà Laurance Fauconnet, kịch liệt phủ nhận và tuyên bố hệ thống không hề bị tác động bởi dữ liệu Codex của Buckmaster trong hai tháng gần nhất. Ở chiều ngược lại, nhà nghiên cứu Sébastien Bubeck thừa nhận với The New York Times rằng OpenAI từng đề nghị hỗ trợ tài nguyên cho Buckmaster hoặc để ông đứng tên bài viết – một tiền lệ công ty từng áp dụng với các nhà toán học khác – nhưng thẳng thắn khẳng định dự án nội bộ của OpenAI không thể hợp tác chung với một nhân sự trực thuộc Anthropic. Hiện tại, văn phòng của Buckmaster đã biến thành một "phòng tác chiến" cùng các đồng nghiệp và luật sư để rà soát chứng minh cũng như chuẩn bị các bước pháp lý.

Cơn khát danh hiệu và nỗi âu lo của giới học thuật

Các bài toán Thiên niên kỷ được Viện Toán học Clay đặt ra từ năm 2000 đi kèm mức tiền thưởng 1 triệu USD cho mỗi bài toán, vốn được xem là những đỉnh cao hiểm trở bậc nhất của trí tuệ nhân loại. Trong suốt một phần tư thế kỷ, mới chỉ có duy nhất giả thuyết Poincaré tìm được lời giải. Chính vì vậy, việc trở thành thực thể giải mã được một trong những thách thức này mang lại giá trị định vị thương hiệu không gì sánh bằng đối với bất kỳ tổ chức AI nào muốn chứng minh mô hình của mình vượt trội.

Giới nghiên cứu toán học lo ngại rằng tinh thần hợp tác thuần túy của khoa học đang bị xói mòn nghiêm trọng bởi sự cạnh tranh giữa các tập đoàn công nghệ. Từng có thời gian làm việc cùng Google DeepMind, Giáo sư Buckmaster nhận định những người đứng đầu làn sóng công nghệ hiện nay đang bị "ám ảnh bởi việc giải các bài toán lớn và hớt tay trên công trình của người khác". Khi các mô hình AI ngày càng mạnh mẽ và được hậu thuẫn bởi nguồn vốn khổng lồ, ranh giới giữa việc thúc đẩy tiến bộ tri thức nhân loại và cuộc chiến phô trương cơ bắp công nghệ đang ngày càng trở nên mong manh.