Nghĩa địa AI: Hàng loạt startup và dự án nghìn tỷ đóng cửa khi bong bóng tiện ích vỡ tan

Làn sóng thoái trào quét qua thị trường AI

Việc Relay – công cụ tự động hóa quy trình làm việc bằng AI từng được định vị là đối thủ cạnh tranh của Zapier – chính thức đóng cửa sau 5 năm hoạt động chỉ là mắt xích mới nhất trong một danh sách thất bại ngày càng dài. Khi các gã khổng lồ như OpenAI hay Google tích hợp trực tiếp khả năng tự động hóa bằng AI agent vào hệ sinh thái có sẵn, các công cụ độc lập gần như mất đi lý do tồn tại.

Theo số liệu từ S&P Global Market Intelligence, có tới 42% dự án và sáng kiến AI cuối cùng bị chính công ty mẹ từ bỏ. Thiếu hụt nguồn vốn, rào cản kỹ thuật, cạnh tranh khốc liệt, khó khăn trong việc mở rộng quy mô hoặc đơn giản là nhu cầu người dùng không đủ lớn đã tạo nên một "nghĩa địa AI" ngày càng phình to, bao gồm cả những dự án được đầu tư hàng trăm triệu USD.

Danh sách những dự án tiêu biểu phải dừng bước hoặc chuyển hướng

Ngay cả những tên tuổi dẫn đầu thị trường cũng không tránh khỏi những cú vấp lớn:

• OpenAI: Nỗ lực biến ChatGPT thành một "siêu ứng dụng" vào ngày 9/7 – chia nhỏ thành các chế độ Chat, Codex, Work và đổi tên bản cũ thành ChatGPT Classic – đã vấp phải phản ứng dữ dội từ người dùng vì giao diện rối rắm, buộc hãng phải nhanh chóng thu hồi bản cập nhật. Trình duyệt AI độc lập ChatGPT Atlas chỉ tồn tại chưa đầy một năm trước khi bị khai tử vào ngày 9/8 để nhập tính năng vào ChatGPT. Số phận tương tự xảy ra với agent tự động Operator và công cụ vẽ ảnh DALL-E (vốn bị thu hẹp vai trò độc lập). Đáng chú ý nhất, nền tảng chia sẻ video Sora đã phải đóng cửa vào tháng 3/2026 do chi phí vận hành máy chủ quá cao cùng tỷ lệ giữ chân người dùng kém.
• Apple và Microsoft: Trợ lý ảo Siri AI của Apple liên tục bị hoãn ra mắt do lỗi kỹ thuật, dẫn đến khoản dàn xếp pháp lý trị giá 250 triệu USD liên quan đến quảng cáo tính năng AI trên iPhone 16. Trong khi đó, tính năng Recall của Microsoft gây làn sóng phẫn nộ về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu nhạy cảm; dù đã hoãn gần một năm để thiết kế lại, giới nghiên cứu an ninh mạng vẫn chứng minh được dữ liệu chụp màn hình có thể bị trích xuất dễ dàng.
• Phần cứng AI: Humane AI Pin trở thành một trong những thất bại đắt giá nhất khi startup này gọi vốn 230 triệu USD nhưng phải dừng mảng thiết bị vào tháng 2/2025 sau hàng loạt lỗi hiệu năng và nguy cơ cháy nổ pin hộp sạc; phần lớn tài sản công ty bị HP thâu tóm với giá 116 triệu USD. Rabbit R1 dù bán được 100.000 máy ban đầu nhưng nhanh chóng bị chê bai vì phần mềm chưa hoàn thiện, hiện phải xoay trục sang mảng điều khiển máy tính và dự án phần cứng mới "Project Cyberdeck".
• Các ứng dụng chuyên biệt: Notion Mail thông báo dừng hoạt động vào ngày 22/9 sau khi ra mắt tháng 4/2025 vì người dùng ưa chuộng các agent riêng lẻ hơn. Ứng dụng âm thanh Huxe (do cựu kỹ sư NotebookLM phát triển) đóng cửa tháng 5/2026 trước sức ép từ các tính năng tương tự của Spotify. Nền tảng so sánh hơn 800 mô hình AI mang tên Yupp đóng cửa vào tháng 3/2026 vì không tìm được điểm hòa hợp sản phẩm - thị trường (PMF). Trước đó, ứng dụng nhập vai Figgs AI cũng phải dừng cuộc chơi vì chi phí duy trì máy chủ miễn phí cho 1 triệu người dùng vượt quá khả năng chi trả.

Đòn thanh lọc từ chi phí vận hành và hệ sinh thái khép kín

Bức tranh từ "nghĩa địa AI" phản ánh rõ quy luật khắc nghiệt của ngành công nghệ: sự hào hứng ban đầu không thể bù đắp cho bài toán kinh tế. Khi chi phí suy luận (inference) và hạ tầng tính toán vẫn ở mức đắt đỏ, các dịch vụ miễn phí hoặc startup chỉ đóng vai trò là một "tính năng" (feature) thay vì một "sản phẩm hoàn chỉnh" (product) sẽ nhanh chóng cạn kiệt nguồn lực.

Bên cạnh đó, lợi thế phân phối khổng lồ từ các tập đoàn lớn cho phép họ dễ dàng sao chép hoặc tích hợp các tính năng nổi bật trực tiếp vào hệ sinh thái sẵn có, bóp nghẹt các ứng dụng đơn lẻ và buộc thị trường AI bước vào giai đoạn tái cấu trúc thực tế hơn.