Nghị sĩ Mỹ thúc đẩy hiệp ước AI với Trung Quốc, gửi thư chất vấn DeepSeek và Alibaba

Thúc đẩy hiệp ước kiểm soát rủi ro AI giữa Mỹ và Trung Quốc

Hạ nghị sĩ Mỹ Ro Khanna (đại diện đảng Dân chủ bang California), thành viên cấp cao của Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc thuộc Hạ viện Mỹ, đang kêu gọi ký kết một hiệp ước mang tính bước ngoặt giữa Washington và Bắc Kinh nhằm ngăn chặn các kịch bản AI vượt tầm kiểm soát.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh các mô hình AI phát triển với tốc độ chóng mặt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ mất an toàn công nghệ trên quy mô toàn cầu. Trong các bức thư được gửi đi, ông Khanna trực tiếp chất vấn Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ cùng ba doanh nghiệp AI tiêu biểu của Trung Quốc gồm DeepSeek, Alibaba và Moonshot AI về mức độ sẵn sàng ứng phó khi hệ thống AI gặp sự cố thảm khốc.

Yêu cầu minh bạch về "siêu trí tuệ" và cơ chế ngắt khẩn cấp

Trong thư gửi Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ Jay Clayton, ông Khanna nhấn mạnh rằng dù Mỹ và Trung Quốc có nhiều bất đồng sâu sắc trên các lĩnh vực, cả hai nước đều không có lợi nếu nhân loại mất quyền tự quyết vào tay công nghệ. Ông yêu cầu Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI) đánh giá khả năng phản ứng của Mỹ nếu một phòng thí nghiệm AI bị mất kiểm soát bot, đồng thời phân tích cách chính quyền Bắc Kinh tiếp cận và đánh giá các hiểm họa AI diện rộng.

Song song đó, các bức thư gửi tới DeepSeek, Alibaba và Moonshot AI yêu cầu những công ty này cung cấp tài liệu về tiến trình phát triển "siêu trí tuệ" (superintelligence) và khả năng tự cải tiến đệ quy (recursive self-improvement - RSI) – ngưỡng công nghệ cho phép AI tự viết lại và nâng cấp chính nó. Nghị sĩ Khanna đặt câu hỏi liệu các công ty này có tích hợp "nút ngắt khẩn cấp" (kill switch) hay không, cũng như có sẵn sàng chấp thuận các đợt thanh tra độc lập phi chính phủ nếu một hiệp ước quốc tế được xác lập hay không.

Khanna thẳng thắn chỉ trích việc giới chức chính trị để các tập đoàn tự đặt ra luật chơi: "Tại sao chúng ta lại tin tưởng các công ty có động cơ tối đa hóa lợi nhuận tự đưa ra các quy tắc an toàn? Điều đó cũng tương tự như việc để các hãng dược phẩm tự quyết định tiêu chuẩn an toàn cho thuốc vậy".

Bức tranh địa chính trị phức tạp và bất đồng quan điểm tại Washington

Nỗ lực thiết lập cơ chế kiểm soát chung giữa Mỹ và Trung Quốc đang đối mặt với vô vàn rào cản chính trị. Dù Thượng nghị sĩ Bernie Sanders cũng từng đề xuất một hiệp ước AI tương tự, nhiều nghị sĩ Cộng hòa – điển hình như Chủ tịch Ủy ban Hạ viện về Trung Quốc John Moolenaar – lại tỏ ra hoài nghi về việc Bắc Kinh có thực sự tuân thủ các cam kết hay không.

Bản thân chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng giữ thái độ dè dặt trước các quy định siết chặt AI. Sau cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng, ông Trump từng chia sẻ trên mạng xã hội Truth Social rằng siêu trí tuệ là chủ đề thảo luận lớn, nhưng quan điểm của ông và phía Trung Quốc là muốn để công nghệ phát triển tự nhiên mà không can thiệp quá mức. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc cân bằng giữa giám sát và duy trì năng lực cạnh tranh đổi mới sáng tạo, cảnh báo nguy cơ tụt hậu trước Trung Quốc trong cuộc đua công nghệ.

Trước mắt, ông Khanna thừa nhận một hiệp ước cấm RSI khó có thể trở thành hiện thực ngay lập tức. Tuy nhiên, ông hy vọng có thể thành lập một nhóm chuyên gia kỹ thuật giữa hai nước để đưa ra khuyến nghị an toàn, bởi theo ông, cuộc thảo luận sống còn này cần được dẫn dắt bởi các kỹ sư và nhà khoa học am hiểu công nghệ, thay vì các chính trị gia thiếu chuyên môn hay các giám đốc điều hành chịu áp lực lợi nhuận.