Lộ tin nhắn nội bộ gọi việc đào tạo AI là "vụ trộm chấn động", OpenAI và Microsoft gặp khó trong vụ kiện tỷ USD

Loạt bằng chứng nội bộ bất lợi trong vụ kiện bản quyền tỷ USD

The New York Times cùng hàng loạt cơ quan báo chí lớn của Mỹ vừa nộp lên Tòa án Quận hạt New York bản tóm tắt pháp lý dài 92 trang, yêu cầu phán quyết có lợi trong vụ kiện vi phạm bản quyền chống lại OpenAI và Microsoft. Nhóm nguyên đơn bao gồm tập đoàn Daily News (sở hữu Chicago Tribune, Denver Post), Ziff Davis (sở hữu CNET, PCMag, IGN), Center for Investigative Reporting và The Intercept, đang đòi bồi thường thiệt hại lên tới hàng tỷ USD.

Khác với các giai đoạn tranh tụng trước, hồ sơ lần này công bố hàng loạt email, tin nhắn Slack và lời khai có tuyên thệ chưa từng tiết lộ từ chính đội ngũ điều hành của OpenAI và Microsoft. Các tài liệu này trực tiếp phản bác lại lập luận trọng tâm của hai hãng công nghệ: việc thu thập nội dung báo chí để huấn luyện trí tuệ nhân tạo thuộc phạm vi "sử dụng hợp pháp" (fair use).

Vượt rào trả phí, can thiệp bằng chứng và thừa nhận chatbot thay thế báo chí

Hồ sơ tòa án hé lộ những đánh giá gay gắt từ chính nội bộ Microsoft. Brent Hecht, Giám đốc khoa học ứng dụng của Microsoft, từng mô tả phương thức thu thập dữ liệu huấn luyện AI là "một vụ trộm chấn động với quy mô chưa từng có tiền lệ" và có thể là "vụ chiếm đoạt sức lao động lớn nhất trong lịch sử loài người". Ông cảnh báo rằng nếu tòa án chấp nhận lý lẽ fair use trong trường hợp này, khái niệm "sử dụng hợp pháp" sẽ biến thành một trò hề.

Về phía OpenAI, Nick Turley - người đứng đầu mảng sản phẩm ChatGPT - từng viết rằng các cơ quan xuất bản tin tức đang đối mặt với "mối đe dọa sinh tồn", đồng thời thừa nhận chatbot "về cơ bản mang tính thay thế hoàn toàn" và sẽ ngày càng thế chỗ báo chí khi mô hình hoàn thiện hơn. Một kỹ sư OpenAI thậm chí thẳng thắn chỉ ra: "Dù chúng ta có hiển thị đường dẫn nguồn nổi bật đến mức nào, người dùng cũng sẽ không bấm vào".

Tài liệu nội bộ của Microsoft cũng cảnh báo về một "vòng xoáy hủy diệt" (doom loop), khi sản phẩm AI triệt tiêu chính nền tảng kinh tế của các nhà cung cấp nội dung nuôi sống nó. Thống kê của Microsoft cho thấy tỷ lệ người dùng nhấp vào link nguồn (click-through rate) trên Copilot sụt giảm nghiêm trọng so với công cụ tìm kiếm Bing: giảm 87-93% đối với The New York Times, 83-91% với Daily News và 51-94% với Ziff Davis. CEO Microsoft Satya Nadella khi trả lời thẩm vấn dưới lời thề cũng xác nhận rằng các cuộc trò chuyện với chatbot đã thay thế thói quen truy cập vào các trang báo gốc.

Bên cạnh đó, hồ sơ vạch trần hành vi vượt tường lửa có chủ đích. Đồng sáng lập OpenAI Greg Brockman từng hào hứng phản hồi "tuyệt đấy" khi nhân viên thông báo đã tìm ra cách vượt qua tường thu phí (paywall) của The New York Times. Đại diện OpenAI thừa nhận quy trình thu thập dữ liệu tự động không hề có công cụ lọc hay kiểm tra điều khoản dịch vụ của các website trả phí. Đáng chú ý, OpenAI từng tiếp cận kho lưu trữ 1,8 triệu bài báo "New York Times Annotated Corpus" vốn chỉ được cấp phép cho mục đích nghiên cứu phi thương mại, nhưng vẫn đưa vào tập dữ liệu đào tạo dù biết việc này không đúng quy định.

Ngay sau khi các đơn kiện được đệ trình, OpenAI bị tố cáo đã gấp rút triển khai một bộ lọc nhằm ngăn chặn ChatGPT tạo ra các câu trả lời hiển thị rõ nguồn gốc từ nhóm báo chí đâm đơn kiện, trong khi nội dung của các cơ quan khác vẫn bị khai thác bình thường. Phía nguyên đơn cáo buộc hành vi này nhằm che giấu bằng chứng vi phạm bản quyền trước tòa.

Lập luận "sử dụng hợp pháp" lung lay trước thị trường dữ liệu thực tế

Các cơ quan báo chí lập luận rằng OpenAI và Microsoft thất bại trên cả 4 tiêu chí đánh giá "fair use" của luật pháp Mỹ: việc sử dụng mang tính thương mại và thay thế sản phẩm gốc thay vì mang tính chuyển hóa (transformative); khai thác các tác phẩm sáng tạo cốt lõi; sao chép toàn bộ văn bản; và gây tổn hại trực tiếp đến thị trường cấp phép nội dung.

Thực tế, cả OpenAI, Microsoft, Google, Meta hay Amazon đều đã và đang ký kết các hợp đồng mua bản quyền nội dung giá trị cao với nhiều hãng truyền thông khác. Do đó, hai hãng công nghệ khó có thể biện minh rằng việc xin cấp phép là "bất khả thi" để vin vào fair use.

Đơn kiện còn chỉ ra nguy cơ thị trường bị tràn ngập bởi "báo rác" (pink slime) do AI tạo ra. Với mức giá API hiện tại của OpenAI, bất kỳ ai cũng có thể chi vỏn vẹn 6.800 USD để tự động sản xuất 1 triệu bài viết giả dạng tin tức địa phương dài 500 từ. Điển hình như trang Prism News đã dùng vỏn vẹn 4 nhân viên để vận hành tới 200 trang tin AI mạo danh báo chí địa phương. Trong khi đó, công cụ "Media Manager" từng được OpenAI công bố vào năm 2024 nhằm cho phép chủ sở hữu nội dung từ chối bị cào dữ liệu huấn luyện hiện đã bị hủy bỏ.

Dù các phán quyết tư pháp trước đây ở Mỹ có xu hướng cởi mở với lập luận fair use của các hãng công nghệ, những tài liệu nội bộ vừa bị công khai đang tạo ra áp lực pháp lý nặng nề chưa từng có đối với OpenAI và Microsoft trong vụ kiện bước ngoặt này.