Hàng loạt đô thị Mỹ "quay xe" với camera AI đọc biển số xe của Flock

Làn sóng tẩy chay mạng lưới camera AI trên toàn nước Mỹ

Từ Florida cho đến bang Washington, các chính quyền địa phương trên khắp nước Mỹ đang đồng loạt hủy hợp đồng với Flock Safety – công ty cung cấp hệ thống camera đọc biển số xe tích hợp trí tuệ nhân tạo (ALPR). Sự phản đối dữ dội từ công chúng và các tổ chức bảo vệ quyền công dân đã biến Flock từ một công cụ hỗ trợ trật tự đô thị thành biểu tượng của sự xâm phạm quyền riêng tư và giám sát quy mô lớn.

Thành lập từ năm 2017, Flock từng mở rộng với tốc độ chóng mặt khi triển khai hơn 120.000 camera khắp nước Mỹ, không chỉ bán cho cảnh sát mà còn cho các hiệp hội cư dân (HOA) và doanh nghiệp tư nhân như chuỗi bán lẻ Home Depot hay Lowe’s. Tuy nhiên, khi các hợp đồng bị cắt đứt, một bài toán nan giải khác lại xuất hiện: hàng triệu gigabyte dữ liệu hành trình của người dân đã bị thu thập sẽ đi về đâu và được lưu trữ trong bao lâu?

Bê bối chia sẻ dữ liệu và các vụ lạm dụng quyền lực

Nguyên nhân chính dẫn đến sự quay lưng của các địa phương là việc thiếu minh bạch trong cơ chế chia sẻ và sử dụng dữ liệu. Tại thành phố Sheboygan (Wisconsin), các nhà lập pháp đã bỏ phiếu nhất trí chấm dứt hợp đồng sau khi phát hiện Flock tìm cách bán lại chính dữ liệu ẩn danh thu thập được tại địa phương cho cơ quan quản lý công trình công cộng của thành phố. Ở Stevens Point cùng bang, thị trưởng Mike Wiza thậm chí đã cho bọc kín toàn bộ 10 camera trong thị trấn vì không có cơ chế nào để kiểm toán xem dữ liệu sau khi thu thập sẽ được chuyển đi đâu.

Đáng chú ý, tại thị trấn nhỏ Bridgewater (Virginia) với chưa đầy 7.000 dân, Trung tâm Báo chí Điều tra Virginia phát hiện mạng lưới camera ở đây đã bị lực lượng thực thi pháp luật bên ngoài tra cứu tới 7 triệu lần chỉ trong vòng 12 tháng. Tổ chức Biên giới Điện tử (EFF) và Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) đã đâm đơn kiện thành phố San Jose (California), lập luận rằng việc các cơ quan chia sẻ dữ liệu chéo vi phạm Tu chính án thứ tư. Qua mạng lưới này, cảnh sát có thể phác thảo toàn bộ lịch trình sinh hoạt của một cá nhân: từ nơi làm việc, trường học của con cái, địa điểm tôn giáo cho đến các phòng khám y tế.

Bên cạnh đó là hàng loạt vụ lạm dụng cá nhân, như cảnh sát dùng Flock để theo dõi người yêu cũ, hay cảnh sát một hạt tại Texas dùng mạng lưới này để truy vết một phụ nữ nghi ngờ vi phạm lệnh cấm phá thai dưới vỏ bọc "tìm kiếm người mất tích". Tại Florida, cơ quan bảo tồn động vật hoang dã cũng bị phát hiện dùng dữ liệu camera để phối hợp bắt giữ người nhập cư và theo dõi cả những người lên tiếng chỉ trích họ.

Trước áp lực dư luận, CEO Garrett Langley của Flock cho biết công ty đã siết chặt quy định: giảm thời gian lưu trữ mặc định từ 30 ngày xuống 7 ngày, bắt buộc nhập mã hồ sơ vụ án cho mỗi lần tra cứu và bổ sung tính năng "Audit Assistance" để phát hiện các truy vấn bất thường. Dù vậy, giới hoạt động bảo mật nhận định đây chỉ là động thái xoa dịu truyền thông, bởi người dùng vẫn có thể khai khống lý do tra cứu mà không bị ngăn chặn kịp thời.

Hủy hợp đồng Flock liệu có chấm dứt giám sát hàng loạt?

Giới chuyên gia cảnh báo việc chấm dứt hợp đồng với Flock không đồng nghĩa với việc mối lo giám sát chấm dứt. Thứ nhất, các điều khoản hợp đồng cũ thường mập mờ về quyền xóa dữ liệu hồi tố, khiến thông tin cá nhân của người dân vẫn có thể nằm lại trên máy chủ của Flock trong thời gian dài.

Thứ hai, nhiều đô thị sau khi hủy bỏ Flock – chẳng hạn như South Pasadena (California) hay Durango (Colorado) – đang rục rịch tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế. Làn sóng quay lưng với Flock đang mở đường cho các đối thủ, nổi bật là Axon, công ty vốn nổi tiếng với súng điện Taser và camera gắn trên người (bodycam). Luật sư Saira Hussain của EFF nhận định giải pháp của Axon thậm chí còn mang tính bao quát hơn, do tích hợp trực tiếp dữ liệu đọc biển số với luồng dữ liệu hình ảnh từ bodycam của cảnh sát. Việc chuyển từ đơn vị cung cấp này sang đơn vị khác chỉ thay đổi thương hiệu, chứ không thể giải quyết được bài toán cốt lõi về sự bành trướng của công nghệ giám sát diện rộng đối với xã hội.