Google DeepMind sau cơn địa chấn: Đằng sau sự ra đi của "bộ não" AI hàng đầu

Google DeepMind rung chuyển: Jeff Dean rời, Hassabis "lên thiên đường" điều hành

Trong tuần trước, Google bất ngờ công bố cuộc tái cơ cấu chưa từng có tiền lệ tại Google DeepMind – phòng thí nghiệm AI danh tiếng của hãng. Tin chấn động nhất: Jeff Dean, nhà khoa học trưởng kiêm "cha đẻ" của Google Brain, đã rời khỏi vị trí lãnh đạo DeepMind để thành lập phòng thí nghiệm mới trên nền tảng Google Cloud. Bên cạnh ông, hàng loạt nhân tài từ Google Brain cũng tham gia startup mới, đánh dấu sự chia rẽ chưa từng thấy trong nội bộ mảng AI mạnh nhất thế giới.

Cùng lúc đó, Demis Hassabis – đồng sáng lập kiêm CEO DeepMind suốt 15 năm qua – được thăng chức lên vị trí Chủ tịch, rời ghế CEO để tập trung vào nghiên cứu dài hạn. Vị trí CEO tại DeepMind giờ đây thuộc về Sissie Hsiao (SVP cấp cao), trong khi Hassabis thay đổi vai trò nhưng vẫn giữ vai trò chiến lược. Những động thái này diễn ra chỉ vài tháng sau khi Google hợp nhất Google Brain và DeepMind thành một thể thống nhất vào tháng 4/2023, một nỗ lực nhằm thống nhất lực lượng nghiên cứu AI đỉnh cao sau thất bại trước sự bùng nổ của ChatGPT.

"Chúng tôi chưa ở vị trí dẫn đầu" – Lời thừa nhận cay đắng từ Google

Hai lãnh đạo cấp cao nhất của Google đã phải thừa nhận những khó khăn nghiêm trọng trong cuộc chiến AI toàn cầu. Sundar Pichai, CEO Google, thừa nhận công ty chưa đạt được vị thế tiên phong: "Chúng tôi cam kết dẫn đầu trong lĩnh vực AI, nhưng phải thừa nhận rằng chúng tôi cần cải thiện nhiều khía cạnh" – đây là cách diễn đạt "CEO-style" cho câu nói thẳng thắn: "Chúng tôi đang tụt hậu".

Tương tự, Demis Hassabis cũng thừa nhận trong tuyên bố: "DeepMind đang bước vào chương mới. Chúng tôi có đầy đủ nhân tố để dẫn đầu, và tôi tin tưởng chắc chắn điều đó sẽ xảy ra". Ông nhấn mạnh vào những dự án nghiên cứu tham vọng như world models (mô hình thế giới) và drug discovery (khám phá thuốc), thay vì tập trung vào sản phẩm thương mại hóa ngay.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với The Verge, Pichai tiết lộ quyết định tái cơ cấu toàn diện vào năm ngoái là nhằm giải quyết tình trạng "chậm chân" trước sự xuất hiện đột ngột của ChatGPT. Ông cho biết: "Tôi nhận ra Google không được tổ chức sẵn sàng cho kỷ nguyên AI. Chúng tôi đã phải xây dựng một đội ngũ mô hình cốt lõi và hạ tầng thống nhất, giống như việc kết hợp Stanford và MIT thành một viện nghiên cứu duy nhất".

Tuy nhiên, chỉ sau vài tháng, sự ra đi của Jeffrey Dean – người đứng đầu hạ tầng AI quan trọng nhất – cho thấy những vết nứt sâu bên trong. Theo phân tích của phóng viên The Verge Hayden Field, đây không chỉ là chuyện quản trị, mà là biểu hiện của sự mâu thuẫn chiến lược: "Google có mọi lợi thế – dữ liệu khổng lồ, hệ sinh thái sản phẩm, lợi nhuận từ quảng cáo – nhưng lại không chiếm ưu thế trong AI tiên phong. Đây giống như người thừa kế một gia tài khổng lồ nhưng vẫn thất bại trong cuộc đua công nghệ".

AI doanh nghiệp hay nghiên cứu cơ bản? Google đang chơi hai ván cờ

Sự ra đi của Jeff Dean – người xây dựng Google Brain từ năm 2011 – không chỉ mất đi một nhà khoa học hàng đầu, mà còn là dấu hiệu cho thấy Google đang phân tán lực lượng nghiên cứu AI. Ông và nhiều đồng nghiệp rời đi để thành lập phòng thí nghiệm mới trên Google Cloud, cho thấy xu hướng chuyển dịch từ nghiên cứu học thuật sang phát triển ứng dụng doanh nghiệp.

Trong khi đó, Anthropic – đối thủ đáng gờm – lại ghi điểm nhờ tập trung vào AI doanh nghiệp, đặc biệt là mảng lập trình. Field nhận định: "Hiện tại, tất cả sự chú ý đều đổ dồn vào AI doanh nghiệp, nơi mà Anthropic đang dẫn đầu nhờ sản phẩm ổn định và ứng dụng thực tiễn. Google dường như vẫn phân vân giữa hai hướng: nghiên cứu đỉnh cao (với Hassabis) và ứng dụng thương mại (với Dean) – và kết quả là họ mất cả hai thế mạnh này".

Ngoài ra, câu hỏi đặt ra là liệu Google có mắc sai lầm khi đầu tư quá nhiều vào multimodality (đa phương thức) và world models thay vì tối ưu hóa các sản phẩm AI sinh lợi ngay như trợ lý lập trình hay giải pháp doanh nghiệp. Field bình luận: "Hassabis ám ảnh bởi khái niệm ‘mô hình thế giới’ – nơi AI hiểu cả ngữ cảnh vật lý lẫn xã hội. Nhưng liệu đây có phải lựa chọn đúng khi thị trường đang cần những công cụ AI hữu ích ngay lập tức?"

Dù vậy, sự thống trị của Google trong hệ sinh thái AI người dùng (thông qua Search, YouTube, Android) vẫn là "tấm đệm an toàn" khó bị lung lay. Field kết luận: "Google có thể thua trong cuộc đua AI tiên phong, nhưng họ vẫn nắm trong tay lợi thế không thể thay thế: dữ liệu từ hàng tỷ người dùng cùng hệ thống phân phối toàn cầu. Đó là chiếc phao cứu sinh mà ngay cả những kẻ dẫn đầu nhất cũng không dễ vượt qua".