Cơn sốt AGI và "mô hình nổi loạn": Chiêu bài truyền thông né tránh trách nhiệm của các ông lớn AI

Làn sóng thổi phồng AGI và những tuyên bố gây sốc

Thời gian gần đây, ngành trí tuệ nhân tạo chứng kiến hàng loạt tuyên bố gây chấn động về sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) và siêu trí tuệ. Khởi đầu từ việc Anthropic tuyên bố mô hình Claude Mythos phát hiện lỗ hổng phần mềm giỏi hơn hầu hết chuyên gia bảo mật, cho tới vụ bê bối OpenAI bị xâm nhập liên quan đến Hugging Face khiến cả Meta lẫn Anthropic phải lên tiếng xác nhận sự cố tương tự. Ngay sau đó, cả Anthropic và OpenAI liên tiếp công bố các "bước đột phá toán học" chưa từng có. Đỉnh điểm là sự việc kỹ sư Jacob Coxon rời Anthropic và tuyên bố công ty cùng OpenAI đang “chạy đua tới siêu trí tuệ tự cải tiến và đánh cược mạng sống nhân loại”.

Các sự kiện này nhanh chóng được truyền thông đưa tin dồn dập, thường lặp lại chính xác cách diễn đạt nhân cách hóa của các hãng công nghệ để khắc họa phần mềm của họ như một thực thể siêu trí tuệ đang thành hình. Tuy nhiên, giới quan sát độc lập cảnh báo đây phần lớn là chiêu trò tiếp thị hơn là bước nhảy vọt văn minh.

Bóc trần sự thật sau các sự cố "mô hình nổi loạn" và đột phá học thuật

Dưới góc nhìn của giới chuyên gia độc lập, bức tranh thực tế hoàn toàn khác biệt với những gì được tô vẽ trên mặt báo:

• Bảo mật lỏng lẻo bị ngụy biện thành "AI nổi loạn": Trong các sự cố rò rỉ dữ liệu và tấn công mạng, các chuyên gia an ninh mạng khẳng định nguyên nhân gốc rễ là sự cẩu thả và thiếu tuân thủ các quy tắc bảo mật cơ bản từ phía OpenAI, hoàn toàn không phải do "mô hình AI tự ý thức" hay "nổi loạn" như cách mô tả giật gân.
• Gian lận học thuật trong các công bố toán học: Khi OpenAI tuyên bố chatbot Astra giải quyết được những bài toán hóc búa tồn tại hơn một thập kỷ, cộng đồng toán học ban đầu bất ngờ nhưng nhanh chóng chỉ ra kết quả không hề mang tính cách mạng. Giáo sư Tristan Buckmaster từ Viện Courant thuộc Đại học New York đã lên tiếng tố cáo OpenAI có hành vi đạo văn và chiếm đoạt công trình nghiên cứu của người khác mà không ghi nhận nguồn. Hàng trăm nhà toán học đã cùng ký tên vào văn bản cảnh báo rằng ngành công nghiệp AI đang có động cơ thương mại quá lớn để phóng đại năng lực sản phẩm.

Lý do lập trình và toán học thường được chọn làm phép thử tiếp thị vì đây là các lĩnh vực có kết quả dễ tự động kiểm chứng (đúng hoặc sai), giúp các hãng dễ tinh chỉnh mô hình mà không tốn chi phí thuê nhân sự dán nhãn dữ liệu, từ đó dễ dàng "bán" ý niệm về những cỗ máy vạn năng.

Chiêu bài đánh lạc hướng chính sách và trốn tránh trách nhiệm pháp lý

Việc thần thánh hóa AI thành "siêu trí tuệ" hay đổ lỗi cho "mô hình tự tung tự tác" thực chất giúp các tập đoàn công nghệ né tránh trách nhiệm pháp trị. Thay vì bị điều tra về việc tạo ra mã độc, thói quen đạo văn hay tự ý thu thập dữ liệu người dùng trái phép để huấn luyện mô hình, các hãng này lại hướng sự chú ý của công chúng vào nỗi sợ hãi viển vông về một "cỗ máy thần thánh" trong tương lai. Thậm chí, những dự luật như đề xuất của Thượng nghị sĩ Bernie Sanders nhằm ngăn chặn siêu trí tuệ cũng bị xem là đã đi chệch hướng do ảnh hưởng từ làn sóng này.

Nguy hiểm hơn, việc tập trung vào kịch bản viễn tưởng giúp giới công nghệ làm lu mờ những vấn đề cấp bách ngoài đời thực: sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI đang làm trầm trọng thêm khủng hoảng khí hậu, ô nhiễm khói bụi ảnh hưởng đến sức khỏe cư dân lân cận, cũng như tiêu tốn khổng lồ nguồn nước làm mát và đẩy giá điện sinh hoạt lên cao. Giới chuyên gia khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách và công chúng cần giữ thái độ hoài nghi tỉnh táo, tham vấn các nhà khoa học độc lập thay vì vội vã đưa ra quyết định dựa trên các thông cáo báo chí mang đậm tính quảng bá của doanh nghiệp.