Các sếp công nghệ bị chỉ trích vì quảng bá AI can thiệp quá đà vào đời sống con người

Giới lãnh đạo công nghệ đang phải đối mặt với làn sóng chỉ trích ngày càng gay gắt xoay quanh những phát ngôn xem trí tuệ nhân tạo tạo sinh là giải pháp cứu cánh cho các mối quan hệ cá nhân lẫn tương tác thường nhật của con người.

Cái tên mới nhất vấp phải phản ứng dữ dội từ dư luận là CEO Dazzle AI, bà Marissa Mayer. Mới đây, cựu sếp lớn Yahoo tiết lộ bà đã dùng một công cụ AI để viết bản miêu tả về con gái theo yêu cầu của nhà trường. Trong cuộc phỏng vấn với tờ The New York Times, Mayer còn gợi ý về ý tưởng để trợ lý AI cá nhân của mình phối hợp trực tiếp với trợ lý AI của chồng nhằm quán xuyến việc gia đình.

Phát ngôn này không phải trường hợp cá biệt mà nằm trong một xu hướng chung đang lan rộng khắp Thung lũng Silicon: các nhà sáng lập và lãnh đạo cấp cao không chỉ xem AI là công cụ nâng cao năng suất công việc, mà còn cố biến nó thành một mắt xích trung gian không thể thiếu trong đời sống tình cảm và gia đình.

Nuôi dạy con, chuyện yêu đương và sự "tối ưu hóa" thái quá

Mayer không phải là vị lãnh đạo duy nhất cổ xúy ứng dụng AI vào những khía cạnh riêng tư nhất của đời sống. CEO OpenAI Sam Altman trước đó từng gợi ý các bậc cha mẹ có thể dùng AI để tạo podcast cá nhân hóa cho con nghe trên đường đến trường vào mỗi sáng, đồng thời khẳng định bản thân không thể tưởng tượng nổi việc nuôi dạy con cái mà thiếu ChatGPT sẽ như thế nào.

Tại Meta, CEO Mark Zuckerberg cũng cho rằng việc đáp ứng nhu cầu giao tiếp xã hội và tình cảm thông qua bạn đồng hành AI sẽ ngày càng được xã hội đón nhận rộng rãi. Tương tự, nhà sáng lập Bumble, Whitney Wolfe Herd, từng công khai vẽ nên viễn cảnh về các "quản gia hẹn hò" tự động, nơi AI của hai bên sẽ hẹn hò với nhau trước và chỉ giới thiệu hai con người ngoài đời thực nếu buổi hẹn hò ảo diễn ra suôn sẻ.

Những ý tưởng này lập tức vấp phải sự phản đối từ giới quan sát. Nhiều ý kiến chỉ trích ngành công nghệ đang cố gắng "tối ưu hóa" đến mức xóa bỏ luôn cả sự kết nối nguyên bản giữa con người với con người. Việc giao phó các quyết định về tình yêu, cách nuôi dạy con cái hay những cuộc trò chuyện hàng ngày cho thuật toán chẳng khác nào coi trải nghiệm của con người là những khiếm khuyết kém hiệu quả cần phải triệt tiêu.

Hố sâu ngăn cách giữa Thung lũng Silicon và người dùng đại chúng

Tranh cãi tái diễn liên tục cho thấy khoảng cách ngày một lớn giữa giới lãnh đạo công nghệ và công chúng. Dù các tập đoàn công nghệ khổng lồ chịu áp lực tài chính rất lớn trong việc thuyết phục người dùng đưa AI vào mọi ngóc ngách đời sống, cách họ truyền thông lại mang lại cảm giác xa lạ, thậm chí phản cảm, thay vì tạo được sức hút.

Phần lớn vấn đề trong thông điệp bắt nguồn từ những "nỗi đau" rất đặc thù của giới tinh hoa công nghệ thu nhập cao. Cuộc sống của họ xoay quanh lịch trình bận rộn, đặt vé máy bay liên tục hay đặt chỗ ở các nhà hàng sang trọng — những mối bận tâm hoàn toàn xa lạ với nhu cầu cấp thiết hàng ngày của các gia đình bình dân.

Trong quá khứ, các công ty Thung lũng Silicon như Uber từng mở rộng thành công nhờ tiếp cận nhóm người dùng tiên phong tại các trung tâm công nghệ trước khi chinh phục thị trường đại chúng. Tuy nhiên, khi nói đến việc phó thác chuyện dạy dỗ con cái hay duy trì các mối quan hệ tình cảm cho thuật toán, người dùng đang phát đi tín hiệu rõ ràng rằng: họ muốn trực tiếp trải nghiệm cuộc sống và làm cha mẹ của con mình, chứ không muốn tự động hóa những khoảnh khắc ấy.

Làn sóng phản kháng văn hóa và áp lực gia tăng

Xu hướng tối ưu hóa bằng thuật toán đang vấp phải sức cản văn hóa rõ rệt. Giới phân tích chỉ ra các trào lưu phản kháng đang nhen nhóm, chẳng hạn như người dùng quay lại dùng điện thoại nắp gập cơ bản hay tìm mua đĩa CD vật lý để thoát khỏi các thuật toán gợi ý, như một dấu hiệu cho thấy sự mệt mỏi trước việc mọi trải nghiệm đều bị can thiệp bởi thế giới số.

Sự lệch pha này xuất hiện vào thời điểm rất nhạy cảm của ngành trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh các công ty như Anthropic đang rục rịch chuẩn bị IPO và Phố Wall bắt đầu đặt dấu hỏi liệu các khoản chi tiêu vốn khổng lồ cho hạ tầng AI có đem lại nhu cầu tiêu dùng bền vững hay không, giới lãnh đạo công nghệ có lẽ cần phải nghiêm túc nhìn nhận lại xem liệu viễn cảnh về một cuộc sống con người bị tự động hóa có thực sự chạm được đến số đông hay không.