Trẻ em và AI: Khi cha mẹ thay đổi cách nuôi dạy trong kỷ nguyên số

Sự thay đổi trong cách nuôi dạy trẻ trong thời đại AI

Khi con gái lớn nhất của mình chào đời, một người cha trẻ ở Mỹ đã lập ngay tài khoản Gmail và Twitter mang tên bé, công khai thông báo sinh nhật và đăng tải hàng loạt hình ảnh trên các nền tảng mạng xã hội. “Tôi đã bắt đầu tạo dấu chân số cho cô bé trước khi cô ấy có thể tự đứng lên,” ông viết trong bức thư mở đầu của tạp chí MIT Technology Review tháng 9/2026. Tuy nhiên, chỉ vài năm sau, khi đứa con thứ hai ra đời, quan điểm của ông đã hoàn toàn đảo ngược: “Tôi muốn bảo vệ quyền riêng tư cho cô bé, không muốn ngày sinh của cô ấy trở thành hồ sơ công khai, cũng không muốn khuôn mặt của cô ấy bị các thuật toán khai thác.”

Các biện pháp hạn chế công nghệ cho trẻ em ngày càng lan rộng

Sự thay đổi này không chỉ là câu chuyện cá nhân mà đã phản ánh một xu hướng toàn cầu. Năm 2024, cuốn sách “The Anxious Generation” của Jonathan Haidt đã đưa vấn đề lo ngại về ảnh hưởng của mạng xã hội lên trẻ em lên tiếng nói chung, dù gặp phản hồi trái chiều từ một số nhà tâm lý học phát triển. Năm 2023, Úc trở thành quốc gia đầu tiên cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội. Kể từ đó, các nước như Áo và Indonesia cũng công bố các lệnh cấm tương tự.

Ở Hoa Kỳ, Tòa án Tối cao gần đây đã xác nhận tính hợp pháp của luật xác thực độ tuổi ở Texas, một biện pháp thực chất là lệnh cấm trẻ em truy cập mạng xã hội. Nhiều tiểu bang khác đang “đánh trúng” các đề xuất riêng, trong khi các khu học chánh trên toàn nước đã ngừng sử dụng các thiết bị giáo dục như iPad và Chromebook, thay vào sách giấy truyền thống.

Điều đáng chú ý là không chỉ các bậc phụ huynh thông thường mà ngay cả những người làm việc trong các công ty công nghệ lớn cũng đang hạn chế con mình tiếp cận công nghệ. “Họ khóa điện thoại, nếu có, và không cho trẻ vào mạng xã hội,” người cha trong bức thư cho biết, đồng thời nhắc tới Mark Zuckerberg, người không công khai đăng ảnh con cái trên Facebook hay Instagram.

Trong bối cảnh này, tạp chí Anyway – một ấn phẩm dành cho thanh thiếu niên – đã được mời tham gia vào số đặc biệt của MIT Technology Review để thu thập quan điểm của các em. Các em đã chia sẻ cảm xúc và suy nghĩ về AI một cách “phức tạp, hấp dẫn và đáng ngạc nhiên”.

Tuy vẫn còn lo ngại, người cha đã “nới lỏng một chút” sự ràng buộc kỹ thuật số. Khi con gái lớn lên trung học, gia đình đã chuyển từ điện thoại gập sang iPhone, và cô bé thứ hai hiện đang đeo Apple Watch. “Những thiết bị này mở ra thế giới cho chúng, giúp kết nối bạn bè, xây dựng các mối quan hệ xuyên suốt cả không gian số và thực,” ông chia sẻ.

Đặt hiện tượng trong bức tranh rộng hơn của xã hội

Sự chuyển hướng từ “tạo dấu chân số” sang “bảo vệ quyền riêng tư” phản ánh một thực tế mới: công nghệ đang thâm nhập mọi mặt của đời sống, nhưng đồng thời cũng khiến các bậc phụ huynh và nhà làm luật phải cân nhắc lại mức độ tiếp xúc của trẻ. Việc các quốc gia áp dụng lệnh cấm hoặc yêu cầu xác thực độ tuổi cho thấy nhận thức chung về rủi ro như rối loạn ăn uống, lo âu, và bắt nạt trực tuyến – những vấn đề mà vợ của người cha, một y tá nhi khoa, đã chứng kiến ngày càng tăng tại bệnh viện.

Trong khi các nhà làm chính sách đang thiết lập rào cản, các nhà sáng tạo nội dung như Anyway đang tìm cách “đi tới” trẻ bằng cách cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi, tạo ra một kênh giao tiếp vừa bảo vệ vừa giáo dục. Điều này cho thấy xu hướng mới: không chỉ cấm mà còn hướng dẫn, giúp trẻ học cách sử dụng công nghệ một cách an toàn và có trách nhiệm.

Cùng lúc đó, xu hướng “hoài cổ” cũng xuất hiện, khi các bé thuộc thế hệ Gen Alpha lại ưa chuộng những thiết bị cổ điển như Sony Walkman, phản ánh một nhu cầu tìm lại sự cân bằng giữa số và thực. Như người cha kết luận, “Chúng ta phải chuẩn bị cho con em mình sống trong thế giới thực mà chúng ta đã tạo ra, không phải trong ảo tưởng mà chúng ta mong muốn.”

---

Bài viết dựa trên thư của một biên tập viên MIT Technology Review ngày 26/08/2026, phản ánh quan điểm cá nhân và các xu hướng pháp lý, xã hội hiện hành.