Thượng viện trong giai đoạn lame‑duck nhanh chóng đẩy mạnh dự luật cấp phép năng lượng, khơi dậy hy vọng năng lượng sạch và lo ngại về trung tâm dữ liệu

Một dự luật nhanh chóng trong Quốc hội lame‑duck

Thượng viện sẽ bỏ phiếu trong tuần này về Bipartisan American Affordability and Jobs Act (BAAJA), một dự luật cải cách cấp phép quy mô lớn hứa hẹn tăng tốc việc phê duyệt hạ tầng năng lượng. Dự luật được giới thiệu vào ngày 30 tháng 9 bởi bốn thượng nghị sĩ—Shelley Moore Capito (R‑WV), Sheldon Whitehouse (D‑RI), Mike Lee (R‑UT), và Martin Heinrich (D‑NM)—và đã nhận được lời khen ngợi đa đảng vì tiềm năng “đổ đầy lưới điện bằng năng lượng sạch, giá rẻ” trong khi cũng gây lo ngại cho các nhóm môi trường.

Những thay đổi mà dự luật mang lại

• Thời hạn quyết định 45 ngày – Các cơ quan liên bang đứng đầu phải đưa ra quyết định cấp phép trong vòng 45 ngày sau khi hoàn thành đánh giá theo Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia (NEPA).

• Cửa sổ kiện tụng 150 ngày – Các bên phản đối chỉ có 150 ngày để khởi kiện dự án tại tòa án vì cho là vi phạm NEPA, Đạo luật Nước sạch, Đạo luật Bảo vệ Loài có nguy cơ tuyệt chủng, hoặc Đạo luật Bảo tồn Di sản Lịch sử Quốc gia.

• Giới hạn quyền lực tòa án – Ngay cả khi tòa án phát hiện vi phạm NEPA, nó không còn quyền dừng dự án; cơ quan chỉ cần khắc phục vấn đề.

• Thu hẹp phạm vi NEPA – Một số nâng cấp truyền tải, mở rộng đường ống, và các dự án đã nhận vay hoặc trợ cấp liên bang sẽ được miễn đánh giá NEPA.

• Giấy phép chung theo Đạo luật Nước sạch – Dự luật sẽ làm cho các dự án lớn, bao gồm trung tâm dữ liệu, dễ dàng đủ điều kiện cho “giấy phép chung” giả định “tác động môi trường tiêu cực tối thiểu”, giảm việc kiểm tra chi tiết từng dự án.

Sự ủng hộ đa đảng và nhiệt tình của ngành

Dự luật đã thu hút sự ủng hộ từ cả những người vận động vì khí hậu lẫn các lợi ích nhiên liệu hoá thạch. U.S. Oil & Gas Association đã tóm tắt quan điểm của mình bằng một câu ngắn gọn: “Pass the frickin’ bill so we can start building things again.” Trong khi đó, Xan Fishman, phó chủ tịch điều hành Chương trình Năng lượng tại Bipartisan Policy Center, gọi đây là “một thỏa hiệp đa đảng thực sự tốt” có thể rút ngắn thời gian thường kéo dài hơn 10 năm cho các đường truyền mới xuống còn khoảng năm hoặc sáu năm.

Lợi ích tiềm năng cho người tiêu dùng

Mô hình kinh tế cho thấy có thể tiết kiệm đáng kể nếu BAAJA trở thành luật:

• Chi phí sản xuất điện trung bình có thể giảm tới 7 % vào năm 2041 (Resources for the Future).

• Hóa đơn điện hộ gia đình có thể giảm 50‑78 USD mỗi năm vào năm 2040 (Rhodium Group).

• Nhà Trắng ước tính mức giảm 251 USD mỗi năm cho mỗi hộ gia đình.

Một trong những cơ chế của dự luật là “and‑pricing”, yêu cầu người dùng điện lớn—đặc biệt là các trung tâm dữ liệu—phải trả phí cho cả hạ tầng truyền tải mới và hiện có, chuyển chi phí hiện đang gánh lên người tiêu dùng bình thường sang các doanh nghiệp.

Lo ngại từ trung tâm dữ liệu và ngành nhiên liệu hoá thạch

Các nhóm môi trường cảnh báo rằng tốc độ tăng lên có thể thúc đẩy các dự án gây ô nhiễm và làm giảm giám sát công cộng:

“Cho dù là giấy phép phá bỏ đầm lầy, việc đẩy nhanh các đường ống khí đốt hay đánh giá môi trường chung, với dự luật này, các trung tâm dữ liệu sẽ không phải trả lời các mối quan ngại của cộng đồng địa phương,” – Christy Goldfuss, giám đốc điều hành NRDC.

Abigail Dillen, chủ tịch Earthjustice Action, cảnh báo rằng dự luật sẽ “cho phép giao gas nhanh chóng để cung cấp cho việc mở rộng trung tâm dữ liệu,” gọi đây là “đòn tấn công chính xác cho các nhà phát triển trung tâm dữ liệu bẩn.” Luật này cũng có thể hợp lý hoá các dự án sản xuất gas “behind‑the‑meter” mà các nhà vận hành trung tâm dữ liệu thường xây dựng để giảm phụ thuộc vào lưới điện.

Đánh đổi pháp lý và thủ tục

Bằng cách giới hạn thời gian kiện tụng và tước bỏ quyền lực của tòa án trong việc dừng dự án, dự luật có thể gây ra một làn sóng vụ kiện từ ngành đòi bồi thường vì “đối xử không công bằng.” NRDC cảnh báo rằng các vụ kiện như vậy có thể buộc người đóng thuế phải chi trả hàng tỷ USD cho những thất bại của doanh nghiệp tư nhân.

Ngược lại, những người ủng hộ cho rằng các tranh chấp pháp lý kéo dài đã biến việc cấp phép thành cản trở kéo dài hàng thập kỷ, kìm hãm cả các đường truyền năng lượng sạch và các nâng cấp cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng từ các trung tâm dữ liệu AI.

Triển vọng và tính toán chính trị

Với phiên lame‑duck hiện tại sẽ kết thúc vào đầu tháng Giêng, Thượng viện có thể đẩy nhanh dự luật trước khi năm kết thúc, đặt nó vào vị trí được Tổng thống Trump ký. Tuy nhiên, các Đảng Dân chủ mới nắm quyền có thể hoãn tranh luận đến năm 2027 để yêu cầu thêm các biện pháp bảo vệ môi trường.

Hình dạng cuối cùng của BAAJA có khả năng trở thành thước đo cho cách cả hai đảng cân bằng mục tiêu khí hậu, khả năng chi trả năng lượng, và sự mở rộng nhanh chóng của hạ tầng trung tâm dữ liệu AI. Khi ngày bầu cử gần kề, các bên liên quan—from nhà phát triển năng lượng tái tạo đến các nhóm vận động dầu mỏ—đều đang dõi theo để xem tầm nhìn nào về tương lai năng lượng của Mỹ sẽ thắng lợi.