Thực đơn AI “đồng nhất” khiến thực khách cảm thấy khó chịu

Sự xuất hiện của thực đơn AI đồng nhất

Vào cuối tháng 8/2026, một loạt bức ảnh quảng cáo thực phẩm được tạo bằng AI bắt đầu xuất hiện trên các tờ báo và mạng xã hội ở New York. Khi một khách hàng bước vào một quán cà phê và nhìn vào thực đơn, họ sẽ thấy các chiếc bánh mì kẹp bagel được vẽ lại bằng hình ảnh siêu mượt, đối xứng hoàn hảo, và những chiếc burrito với lớp pho mát bốc khói trông như một tác phẩm nghệ thuật avant‑garde thay vì bữa trưa bình thường. Cảm giác “cái gì đó không ổn” này không phải là ảo giác mà là hậu quả của việc các mô hình AI sinh ảnh đang học theo một tiêu chuẩn thẩm mỹ quá hẹp, khiến thực phẩm trông quá “đẹp” hoặc ngược lại, quá giả tạo. Reality Defender – một startup chuyên cung cấp công cụ phát hiện nội dung AI – đã ghi nhận hiện tượng này và chia sẻ với TechCrunch vào ngày 3/9/2026.

Các nguyên nhân và bằng chứng thực tiễn

Theo Alex Lisle, CTO của Reality Defender, “các mô hình này giống như một sinh vật ngoài hành tinh cố gắng làm pizza mà không hiểu nguyên tắc cốt lõi của nó”. Lisle giải thích rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và mô hình khuếch tán (diffusion) được huấn luyện trên khối lượng dữ liệu khổng lồ, trong đó phần lớn là các thực đơn và quảng cáo thực phẩm đã có sẵn từ các chuỗi lớn như Wendy’s, Burger King, McDonald’s. Khi người dùng yêu cầu “tạo một thực đơn cho nhà hàng bánh mì kẹp”, AI sẽ tự động “mượn” phong cách của các thực đơn này, dẫn đến việc các sản phẩm sinh ra có màu sắc, bố cục và độ mượt gần như giống hệt nhau.

Hiện tượng này còn được gọi là “convergence” – một dạng suy giảm chất lượng nhẹ hơn “model collapse” (sự sụp đổ mô hình). Lisle so sánh “model collapse” với bệnh bò điên: nếu liên tục đưa đầu ra của một mô hình vào lại chính nó, sự “độc quyền” dữ liệu sẽ khiến mô hình mất khả năng sáng tạo và cuối cùng sụp đổ. Trong khi “convergence” chỉ làm giảm đi sự đa dạng, khiến mỗi lần chỉnh sửa lại thực đơn AI, các hình ảnh thực phẩm trở nên ngày một tròn trịa, mượt mà hơn, như người dùng @Labtec đã thể hiện trên X: “Tôi tạo một thực đơn trong ChatGPT, sau 100 lần chỉnh sửa, những hình ảnh thực phẩm dần trở nên vô cùng lạ mắt và khó chịu”.

Nghiên cứu của Đại học Duisburg‑Essen (Đức) cũng xác nhận hiện tượng này. Các nhà khoa học phát hiện rằng hình ảnh thực phẩm do AI tạo ra thường gây ra “hiệu ứng thung lũng kỳ dị” (uncanny valley): khi hình ảnh trông gần thật nhưng không hoàn toàn, người xem lại cảm thấy ghê tởm và khó chịu hơn so với những hình ảnh rõ ràng là giả. Lee Rainie, Giám đốc Trung tâm “Imagining the Digital Future” tại Đại học Elon, cho biết: “Con người luôn có một cảm giác không thể diễn đạt khi nhìn thấy thứ gì đó do AI tạo ra; họ biết ngay khi thấy, và điều này chính là một trong những lý do khiến phản ứng tiêu cực với thực đơn AI lại mạnh mẽ như vậy”.

Một yếu tố khác làm trầm trọng thêm vấn đề là việc các công ty công nghệ thu thập dữ liệu không ngừng. Amazon, ví dụ, đã được phát hiện mua sách hiếm để quét và đưa vào bộ dữ liệu huấn luyện, sau đó tiêu hủy các cuốn sách đã được số hoá. Khi các mô hình AI tiếp tục “ăn” dữ liệu do chính mình tạo ra, nguy cơ “hội tụ” và mất đa dạng sẽ càng tăng.

Bối cảnh ngành và những hệ lụy tiềm tàng

Hiện tượng thực đơn AI đồng nhất không chỉ là một câu chuyện thú vị trên mạng xã hội; nó phản ánh xu hướng rộng hơn trong ngành AI – việc tối ưu hoá dữ liệu để đạt “độ hấp dẫn” cao nhất, đồng thời tránh nội dung gây phản cảm. Khi các nhà hàng sử dụng AI để tạo thực đơn, họ không chỉ đối mặt với vấn đề thẩm mỹ mà còn rủi ro pháp lý: các công cụ như Reality Defender đang được các doanh nghiệp, cơ quan truyền thông và thậm chí tòa án sử dụng để xác định nguồn gốc nội dung, vì “bằng chứng hình ảnh” ngày càng trở nên không thể tin cậy.

Nếu xu hướng này tiếp tục, chúng ta có thể chứng kiến một vòng lặp tiêu cực: thực đơn AI càng đồng nhất, người tiêu dùng càng phản cảm, các nhà hàng lại cố gắng chỉnh sửa lại để “làm mới” nhưng cuối cùng lại làm tròn trịa hình ảnh hơn nữa. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng mà còn làm giảm niềm tin vào công nghệ AI trong ngành ẩm thực. Như Lisle nhấn mạnh, “Thế giới đã thay đổi, và chúng ta cần cân nhắc lại cách sử dụng AI để không làm mất đi sự đa dạng và tính thực tế trong mọi lĩnh vực, kể cả thực đơn nhà hàng”.