Điều tra "bức tường ảo" AI tại biên giới Mỹ: Hàng nghìn người chết ngay dưới tầm quan sát của tháp thông minh

Cuộc điều tra 15 tháng về nghịch lý "bức tường ảo"

Các hệ thống tháp giám sát tự hành (AST) và tháp cố định tích hợp (IFT) từ lâu đã được chính phủ Mỹ quảng bá như giải pháp công nghệ cao thay thế cho những bức tường vật lý tốn kém. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo, cảm biến nhiệt và radar, các tháp này được kỳ vọng sẽ nhanh chóng phát hiện người vượt biên để lực lượng Tuần tra Biên giới (CBP) can thiệp, ngăn chặn kịp thời các thảm kịch nhân đạo trên những cung đường sa mạc khắc nghiệt.

Tuy nhiên, cuộc điều tra chuyên sâu kéo dài 15 tháng do MIT Technology Review phối hợp cùng tờ Times of San Diego thực hiện đã đưa ra một bức tranh hoàn toàn trái ngược. Bằng cách đối chiếu dữ liệu vị trí tháp camera với gần 4.000 trường hợp người di cư thiệt mạng kể từ năm 2015, nhóm phóng viên đã xây dựng bản đồ toàn diện đầu tiên cho thấy rất nhiều người đã kiệt sức và qua đời ngay trong tầm quét của các "mắt thần" AI.

Bóc tách hồ sơ cảnh sát bằng Claude và phân tích địa hình 3D

Để chứng minh một người tử vong trong phạm vi quan sát của tháp giám sát, nhóm điều tra phải giải quyết hai biến số cốt lõi: thời điểm tháp thực tế xuất hiện và thời điểm nạn nhân qua đời.

Hồ sơ tử vong tại bang Texas vốn phân mảnh nghiêm trọng do không có cơ sở dữ liệu tập trung. Nhóm phóng viên đã gửi yêu cầu cung cấp hồ sơ công khai tới văn phòng cảnh sát trưởng tại 17 hạt giáp biên. Trong số hơn 4.000 trang báo cáo nhận về – bao gồm nhiều tài liệu viết tay lộn xộn – nhóm nghiên cứu đã sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn Claude của Anthropic qua giao diện API để tự động rà soát, trích xuất tọa độ GPS và thông tin hiện trường tại các hạt có khối lượng dữ liệu khổng lồ như Kenedy, Webb và Hidalgo. Kết quả trích xuất sau đó được đối chiếu thủ công để đảm bảo độ chính xác. Kết hợp với dữ liệu từ các tổ chức nhân đạo như Humane Borders, No More Deaths và Văn phòng Giám định Y khoa Hạt Pima (Arizona), tổng cộng gần 4.000 ca tử vong đã được đưa vào diện phân tích.

Về phía hạ tầng giám sát, nhóm đã phối hợp với Tổ chức Biên giới Điện tử (EFF) rà soát hệ thống gồm khoảng 800 tháp giám sát (EFF đã lập danh mục khoảng 600 tháp). Bằng việc soi chiếu hàng loạt ảnh vệ tinh lịch sử qua nhiều năm, nhóm xác định chính xác thời điểm từng tháp – bao gồm tháp tự hành của Anduril Industries hay tháp cố định của Elbit, General Dynamics – được dựng lên trên thực địa.

Dưới sự chủ trì của Minho Kim, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Stanford, một mô hình phân tích địa hình (viewshed analysis) đã được xây dựng. Nhóm nghiên cứu chia bản đồ biên giới thành các ô lưới độ cao 30 mét, sau đó kẻ đường ngắm trực tiếp từ độ cao camera trên tháp tới vị trí tìm thấy thi thể (với giả định chiều cao người là 1,67 m). Phương pháp này giúp xác định chính xác liệu tầm nhìn của AI và cảm biến nhiệt có bị núi đồi hay địa hình che khuất vào thời điểm nạn nhân tử nạn hay không.

Khi công nghệ giám sát không đồng nghĩa với cứu nạn

Nghiên cứu đặt ra dấu hỏi lớn nhất: Liệu hệ thống camera và thuật toán AI đã nhìn thấy người vượt biên gặp nạn nhưng lực lượng chức năng không can thiệp, hay hệ thống thực chất đã "bỏ lọt" đối tượng?

Rất khó để có câu trả lời dứt khoát từ phía cơ quan công quyền. Cơ quan Hải quan và Tuần tra Biên giới Mỹ (CBP) không công khai dữ liệu cảnh báo thời gian thực xung quanh các ca tử vong, đồng thời chỉ lưu giữ video giám sát khi có các cuộc điều tra nội bộ (vốn chỉ kích hoạt nếu nạn nhân chết trong lúc đang bị giam giữ). Các cuộc phỏng vấn với hơn 45 cựu quan chức, cố vấn Nhà Trắng và nhân viên tuần tra biên giới cho thấy công nghệ giám sát này hiếm khi được đánh giá hiệu quả một cách độc lập từ bên trong.

Khi được gửi danh sách câu hỏi điều tra chi tiết, cả CBP và nhà thầu quốc phòng Anduril đều phản hồi nhưng từ chối trả lời trực tiếp vào các phát hiện cụ thể. Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) thậm chí đã bác bỏ chuyến khảo sát thực địa của nhóm phóng viên tại khu vực Big Bend (Texas) – nơi Anduril đang mở rộng các tháp tự hành mới. Thực tế này cho thấy, dù hàng triệu USD tiền thuế tiếp tục được đổ vào các giải pháp AI biên giới, lỗ hổng giữa năng lực giám sát kỹ thuật và trách nhiệm bảo đảm tính mạng con người vẫn là một khoảng trống chưa được giải quyết.