Cộng đồng fanfiction "bốc" chiến tranh với AI — và chính bản thân mình

Cuộc chiến không tuyên bố giữa con người và AI

Cộng đồng fanfiction toàn cầu đang trải qua một cuộc xung đột nội bộ sâu sắc khi các độc giả nỗ lực phát hiện những tác phẩm được viết bằng AI. Trên Archive of Our Own (AO3) — kho lưu trữ fanwork lớn nhất thế giới — một phong trào mới vừa khởi động với mục tiêu tìm ra những tác giả sử dụng công nghệ sinh tạo như Claude hay ChatGPT. Tuy nhiên, những phương pháp được các fan dùng để phát hiện AI vẫn còn nhiều điểm chưa chắc chắn, và bất kỳ ai viết fanfic cũng có thể trở thành nạn nhân vô tội trong cuộc "săn lùng" này.

Công cụ phát hiện Claude: cách hoạt động và những hạn chế

Vào ngày 29 tháng 6, một tài khoản X ẩn danh tên @heatedrivalryai đã công bố một công cụ mô tả là "skin" (tương tự như extension) dành riêng cho AO3. Công cụ này hứa hẹn sẽ phát hiện các dấu vết mã hóa mà Claude của Anthropic để lại. Theo giải thích của tài khoản ẩn danh này: "Khi một phản hồi được tạo bởi Claude được dán trực tiếp vào AO3 từ Claude, text được bao bọc bởi code 'font-claude-response-body' do Claude tạo ra. Sự hiện diện của nó chỉ ra một cách chắc chắn rằng Claude đã được sử dụng."

Cách hoạt động của công cụ khá đơn giản nhưng hiệu quả: khi người dùng truy cập một trang fanfic mà code này được phát hiện, toàn bộ nền trang sẽ chuyển sang màu đỏ. Người sáng lập công cụ đã công bố các bài fanfic thử nghiệm trên AO3 để mọi người kiểm chứng. Khi thử nghiệm bằng cách dán trực tiếp nội dung được tạo bởi Claude vào trình soạn thảo của AO3, màn hình ngay lập tức chuyển thành đỏ. Tuy nhiên, khi dán cùng một nội dung nhưng không từ Claude trực tiếp mà từ một nguồn khác, dấu vết này biến mất.

Mặc dù người tạo công cụ phủ nhận có ý định tạo "môi trường không tin tưởng hoặc buộc tội những người dùng cụ thể", cộng đồng fanfic đã nhanh chóng huy động để công khai chỉ trích những tác giả bị công cụ phát hiện. Một số tác giả bị "cảnh báo" đã sửa đổi tác phẩm của họ để xóa các dấu vết này, và những tác phẩm mới có thể dễ dàng tránh công cụ bằng cách chỉnh sửa text trong Google Docs hoặc Microsoft Word trước khi đăng tải.

Giải pháp công nghệ: những nỗ lực và những bất lực

Việc chống đối AI đã là một vấn đề lâu dài trong các cộng đồng sáng tạo, đặc biệt là fanfiction. Tuy nhiên, hiện tại không tồn tại một giải pháp công nghệ đáng tin cậy để phân biệt text do AI tạo ra với text do con người viết. Các hệ thống như C2PA Content Credentials và Google SynthID đang ghi nhận tiến bộ trong việc xác định AI trong ảnh, video và âm thanh thông qua watermark vô hình và metadata, nhưng những phương pháp này không áp dụng được cho text được dán vào. Một số người khác tuyên bố đã phát triển code có thể phát hiện "Claude, Deepseek, và một số phiên bản ChatGPT", nhưng vẫn chưa công khai giải pháp này hoặc giải thích cách hoạt động.

Thực tế là, hiện nay hầu hết các độc giả fanfic vẫn dựa vào những "dấu hiệu" chủ quan để phát hiện AI, như các cấu trúc câu đặc thù (ví dụ: cụm từ "it's not X, it's Y") hoặc lạm dụng những từ hoa mỹ quá mức. Nhưng đây cũng là bẫy: AI viết kiểu đó chính vì nó được huấn luyện trên các text của con người. Trước thời ChatGPT, đã có những fanfic được viết bằng tay mà cũng sử dụng ngôn ngữ quá hoa mỹ nhưng không hề liên quan đến AI.

Tương lai của sáng tạo cộng đồng trong thời AI

Công cụ @heatedrivalryai chỉ hoạt động khi text được dán trực tiếp từ Claude vào AO3 mà không chỉnh sửa, do đó nó bỏ sót mọi tác phẩm được soạn thảo ở nơi khác trước. Nó cũng không tiết lộ mức độ sử dụng AI — một màn hình đỏ có thể có nghĩa là toàn bộ tác phẩm do AI viết, hoặc chỉ vài câu được dán vào Claude để kiểm tra chính tả hay dịch. Với cộng đồng fanfiction, câu hỏi lớn vẫn còn: làm sao để công bằng xác định AI mà không xâm phạm quyền của tác giả hoặc tạo độ tranh cãi không cần thiết? Câu trả lời cho vấn đề này sẽ định hình tương lai của sáng tạo cộng đồng trong thời đại AI, giữa nhu cầu bảo vệ tinh thần sáng tạo của con người và sự không thể chặn được của công nghệ.