Canh bạc AI và kính thông minh của Meta: Nỗ lực lột xác giữa vòng vây khủng hoảng

Cơn khát tìm kiếm "cơ hội lớn tiếp theo" của Mark Zuckerberg

Suốt hai thập kỷ qua, Meta (tiền thân là Facebook) luôn vận hành theo triết lý quen thuộc: di chuyển thật nhanh, chấp nhận phá vỡ mọi thứ và lập tức chuyển sang mục tiêu mới. Sau khi giấc mơ metaverse tiêu tốn hàng chục tỷ USD mà chưa mang lại thành quả thực chất, Giám đốc điều hành Mark Zuckerberg đang đặt cược toàn bộ tương lai công ty vào hai mũi nhọn: kính thông minh hỗ trợ trí tuệ nhân tạo và các trợ lý AI tự hành (agentic AI).

Mới đây nhất, Meta đã tung ra ứng dụng trợ lý cá nhân mang tên Muse. Theo ước tính từ Apptopia, ứng dụng này nhanh chóng vượt mốc 600.000 người dùng hoạt động hàng ngày (DAU) tại Mỹ và leo lên nhóm đầu bảng xếp hạng App Store. Song song với đó, dòng kính thông minh kết hợp cùng EssilorLuxottica bất ngờ trở thành điểm sáng phần cứng lớn nhất của tập đoàn. Tuy nhiên, đằng sau những số liệu hào nhoáng này là một thực tế phức tạp: Meta vừa phải căng mình đối phó với hàng loạt vụ kiện pháp lý về quyền riêng tư và an toàn trẻ vị thành niên, vừa vật lộn giải quyết tình trạng hỗn loạn bên trong các bộ phận phát triển AI.

Canh bạc phần cứng kính thông minh và tình trạng xáo trộn trong phòng lab AI

Khoản đầu tư khổng lồ vào bộ phận Reality Labs đã tích lũy mức lỗ hoạt động vượt mốc 80 tỷ USD. Dù Meta phải cắt giảm nhân sự mảng thực tế ảo (VR), đóng cửa ba studio VR và dừng nhiều dự án metaverse văn phòng, canh bạc phần cứng của họ lại tìm thấy lối thoát bất ngờ ở phân khúc kính thông minh.

Trái ngược với thất bại ê chề của mẫu Ray-Ban Stories năm 2021 (khi 90% người mua bỏ xó thiết bị), mẫu kính Ray-Ban Meta thế hệ mới ra mắt năm 2023 đã bán được khoảng 2 triệu sản phẩm. Tính đến cuối năm 2025, đối tác EssilorLuxottica xuất xưởng thêm 7 triệu chiếc, và doanh số tiếp tục tăng gấp đôi vào quý 2/2026. Báo cáo từ hãng nghiên cứu IDC chỉ ra Meta đang thống trị tới 69,2% thị trường kính và thiết bị đeo thông minh, thậm chí chiếm 76% phân khúc kính AI không màn hình hiển thị. Mark Zuckerberg xem đây là “vũ khí” cốt lõi để đưa AI vào đời sống hàng ngày, khẳng định ai không dùng thiết bị tích hợp AI sẽ chịu bất lợi lớn về năng lực cạnh tranh trong tương lai. Dẫu vậy, sản phẩm này cũng vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt về quyền riêng tư, bị gắn mác tiêu cực là công cụ quay lén khi nhiều người lạm dụng camera của kính để quấy rối người khác nơi công cộng.

Ở hậu trường phát triển phần mềm AI, bức tranh thậm chí còn hỗn loạn hơn. Dù Zuckerberg từng chi những gói thù lao khổng lồ lên tới 1 tỷ USD để lôi kéo nhân tài, rót 14,3 tỷ USD vào Scale AI và đưa Alexandr Wang về điều hành, nội bộ Meta vẫn chia rẽ sâu sắc. Theo các nguồn tin nội bộ được The Verge tiếp cận, tinh thần làm việc tại bộ phận AI đang chạm đáy. Nhóm nghiên cứu TBD Lab hướng tới việc xây dựng các mô hình nền tảng siêu trí tuệ dài hạn, trong khi ban lãnh đạo lại thúc ép tạo ra các tính năng tạo doanh thu tức thì như chatbot đồng hành trên mạng xã hội. Nhiều kỹ sư Meta thậm chí không mặn mà với các mô hình "nhà làm" mà vẫn ngầm sử dụng Claude của Anthropic hay các mô hình từ OpenAI để làm việc. Bản tuyên ngôn về siêu trí tuệ mà Zuckerberg công bố cũng bị đánh giá mang nặng tính quan hệ công chúng hơn là chiến lược kinh doanh rõ ràng.

Thách thức giữ chân người dùng và áp lực chuyển dịch nền tảng

Áp lực buộc Meta phải đốt tiền vào AI và phần cứng mới xuất phát từ chính cỗ máy kiếm tiền truyền thống của họ: quảng cáo mạng xã hội. Dù doanh thu quảng cáo vẫn tăng trưởng 27% so với cùng kỳ năm trước và Instagram dự kiến mang về 52 tỷ USD doanh thu quảng cáo tại Mỹ (vượt qua mốc 48 tỷ USD của Facebook), mô hình này đang chạm trần. Người dùng ngày nay có xu hướng tiêu thụ nội dung thụ động thay vì tích cực đăng bài chia sẻ như trước, trong khi thế hệ trẻ Gen Z và Gen Alpha ngày càng xa lánh các nền tảng mạng xã hội truyền thống.

Bên cạnh đó, các rủi ro pháp lý chưa từng có đang bủa vây tập đoàn. Sau hàng loạt cuộc điều trần căng thẳng trước Quốc hội Mỹ, Meta vừa phải chấp nhận thỏa thuận dàn xếp trị giá 17 tỷ USD với 47 tổng chưởng lý bang liên quan đến an toàn trẻ vị thành niên, đồng thời chịu chi phí pháp lý lên tới 2,4 tỷ USD chỉ trong một quý. Những quy định mới nhằm hạn chế mạng xã hội ở trường học và kiểm soát dữ liệu cá nhân đang đe dọa trực tiếp tới thời lượng tương tác của người dùng.

Để tồn tại khi kỷ nguyên mạng xã hội bão hòa, Meta buộc phải biến mình thành một công ty AI toàn diện. Dự án trợ lý Muse và các dòng kính AI tiếp theo chính là nỗ lực của Mark Zuckerberg nhằm tự xây dựng hệ điều hành và nền tảng điện toán cho riêng mình, tránh lặp lại sai lầm phụ thuộc vào hệ sinh thái di động của Apple hay Google trong quá khứ. Dẫu vậy, việc thuyết phục công chúng tin tưởng giao phó dữ liệu sinh hoạt và giọng nói 24/7 cho một công ty từng dính hàng loạt bê bối quyền riêng tư vẫn là bài toán hóc búa nhất mà Meta phải đối mặt.