AI vạch ra lộ trình hành trình liên sao tới Alpha Centauri, dự án Fermi Explorer chuẩn bị cất cánh

Tin tức quan trọng: Dự án Fermi Explorer sẽ cất cánh hướng Alpha Centauri vào năm 2029

Ngày 1 /9/2026, tổ chức phi lợi nhuận Fermi Explorer Mission công bố kế hoạch phóng một tàu vũ trụ tới hệ sao gần nhất của chúng ta – Alpha Centauri – trước cuối năm 2029. Dự án, dù mang tính tham vọng cao, chỉ dự trù ngân sách 15 triệu USD và sẽ mang theo ít nhất một kilogram hàng tải bao gồm các tác phẩm nghệ thuật, thiết bị khoa học, thông điệp và một bản sao của “Golden Record” – đĩa vàng ghi lại âm thanh và hình ảnh Trái Đất như trong các tàu Voyager. Điểm nhấn của sứ mệnh là lộ trình bay mới, được một hệ thống AI do phòng thí nghiệm Physical Superintelligence (PSI) phát triển, mang tên “Get Physics Done”, đề xuất.

Chi tiết dự án và vai trò của AI trong việc tìm ra lộ trình mới

Fermi Explorer Mission, do Philip Johnston – đồng sáng lập và Chủ tịch – dẫn dắt, đã nhận được khoản tài trợ 58 triệu USD do Breakthrough Energy (nhóm đầu tư tập trung vào biến đổi khí hậu do Bill Gates đồng sáng lập) cung cấp. Trước đây, vào năm 2016, nhà đầu tư công nghệ Yuri Milner đã công bố dự án Breakthrough Starshot với mục tiêu phóng các probe siêu nhỏ tới Alpha Centauri trong vòng 20 năm, sử dụng laser mạnh để đẩy chúng lên 0,2 c (một phần năm tốc độ ánh sáng). Dù Milner đã bỏ ra 100 triệu USD cho bằng chứng khả thi, một thập kỷ trôi qua mà không có tàu nào cất cánh.

Johnston khẳng định: “Chúng tôi không muốn lặp lại Breakthrough Starshot. Chúng tôi muốn một tàu thực sự cất cánh.” Để giữ chi phí ở mức 15 triệu USD, nhóm đã quyết định không ép buộc thời gian hoàn thành trong vòng một đời người mà chỉ tập trung “tìm ra cách tới sao khác”.

Trong một năm nỗ lực, Johnston và đội ngũ đã gặp khó khăn lớn: làm sao cung cấp đủ năng lượng cho tàu mà không làm tăng trọng lượng, từ đó làm tăng nhu cầu nhiên liệu. Khi vấn đề này được đưa lên podcast của nhà vật lý Alex Wissner‑Gross – đồng sáng lập PSI – Wissner‑Gross đề xuất đưa thách thức vào hệ thống AI “Get Physics Done”. Phần mềm mã nguồn mở này nhận câu hỏi nghiên cứu vật lý, chia nhỏ thành các nhiệm vụ, tự quyết định chạy các mô phỏng bằng các mô hình AI như Claude của Anthropic và GPT của OpenAI.

Chỉ sau một tuần, AI đã đưa ra một quỹ đạo hoàn toàn mới, khiến Johnston bất ngờ. Lộ trình này kết hợp các pha quay quỹ đạo truyền thống nhưng đưa tàu bay gần hơn mặt trời so với sao Thủy. Khi tàu tiến gần mặt trời, các tấm pin năng lượng mặt trời nhận được tới bốn lần cường độ ánh sáng so với khi ở xa. Động cơ sẽ chỉ được kích hoạt trong những lần bay qua gần mặt trời, tạo ra một “cú đẩy” mạnh mẽ, thu được năng lượng lớn hơn bất kỳ nơi nào khác. Nhờ cách này, các tấm pin có thể giữ kích thước nhỏ, giảm trọng lượng tổng thể của tàu.

Matt Pines, đồng sáng lập và CEO của PSI, cho biết hệ thống AI đã tự thực hiện phần lớn nghiên cứu trong ba ngày, tiêu tốn khoảng một tỷ token. Một nhà thiên văn học trong nhóm PSI đã giám sát, yêu cầu phân tích chi phí, vẽ biểu đồ rõ ràng và kiểm tra lỗi. “Điều đáng ngạc nhiên là AI đã đưa ra một cấu hình nhiệm vụ hoàn toàn khác, sáng tạo và chưa từng được đội Fermi cân nhắc,” Pines nói. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh AI vẫn thiếu “phán đoán” và “vị giác” của nhà nghiên cứu con người, dễ rơi vào các ngõ cụt không có giá trị.

Dù Fermi Explorer có thể mất tới 80 000 năm để tới Alpha Centauri (khoảng 4,4 năm ánh sáng), Johnston thừa nhận rằng “chúng tôi không chắc là sẽ là người đầu tiên tới được”. Nếu công nghệ động cơ trong một nghìn năm tới nhanh hơn 20 % so với hiện tại, một tàu phóng sau này vẫn có thể tới Alpha Centauri sớm hơn 10 000 năm so với tàu hiện tại.

Bối cảnh khoa học và những câu hỏi mở rộng từ câu đố Fermi

Dự án không chỉ là một cuộc thử nghiệm kỹ thuật mà còn là một nỗ lực trả lời câu hỏi nổi tiếng của nhà vật lý Enrico Fermi năm 1950: “Nếu trong dải Ngân hà có hàng trăm tỉ sao và các nền văn minh thông minh có thể lan truyền qua các sao trong vài triệu năm, tại sao chúng ta vẫn chưa thấy dấu hiệu của họ?” Câu đố này gợi ý rằng hoặc việc di chuyển giữa các sao quá khó khăn, hoặc các nền văn minh thông minh không tồn tại lâu đủ để khám phá.

Nếu Fermi Explorer thực sự cất cánh, chúng ta sẽ trở thành một nền văn minh “có khả năng và mong muốn” đi tới sao khác, thách thức hai giả thuyết trên. “Có thể sự sống như chúng ta là vô cùng hiếm, hoặc các nền văn minh thông minh thường tự tiêu diệt trước khi có thể lan tỏa,” Johnston suy nghĩ. Ông cảnh báo: “Trong 50 năm tới, có thể có một ‘great filter’ mà chúng ta chưa vượt qua – một rào cản mà mọi nền văn minh thông minh đều không thể vượt qua.”

Như vậy, dự án Fermi Explorer không chỉ mở ra một lộ trình công nghệ mới nhờ AI, mà còn đặt nền tảng cho những tranh luận sâu rộng về vị trí của loài người trong vũ trụ. Việc một hệ thống AI có thể đề xuất một quỹ đạo hoàn toàn khác, giúp giảm chi phí và khối lượng, cho thấy tiềm năng to lớn của trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu vật lý và không gian, đồng thời mở ra câu hỏi mới về vai trò của con người trong việc định hướng và đánh giá các khám phá khoa học.